Μια παρέα

Μια παρέα

Το 1944 κυκλοφορεί στη Θεσσαλονίκη το νεανικό περιοδικό Ξεκίνημα από τον Εκπολιτιστικό Όμιλο του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης που ήταν ουσιαστικά δημιούργημα της ΕΠΟΝ. Το περιοδικό, βασικοί συνεργάτες του οποίου υπήρξαν οι Μανόλης Αναγνωστάκης, Κλείτος Κύρου, Θανάσης Φωτιάδης και Πάνος Θασίτης, κατάφερε να συγκεντρώσει στις σελίδες του σημαντικές λογοτεχνικές και κριτικές συνεργασίες.

1944_xekinima_003

1944_xekinima_004

Συνέχεια κατά κάποιον τρόπο του Ξεκινήματος ήταν το περιοδικό Φοιτητής, το οποίο κυκλοφόρησε πάλι στη Θεσσαλονίκη σε τέσσερα τεύχη την άνοιξη του 1945. Στο περιοδικό αυτό (τχ. 2, 7.4.1945) δημοσιεύθηκαν φωτογραφίες του Κλείτου Κύρου από την εκδήλωση της 25.3.1943 που οργάνωσε η ΕΠΟΝ του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κατά τη διάρκεια της οποίας φοιτητές με επικεφαλής τον φοιτητή νομικής  Άνθιμο Χατζηανθίμου (γνωστός ως ποιητής με το όνομα Άνθος Φιλητάς) κατέθεσαν στεφάνι στο άγαλμα του Ναυάρχου Βότση και στη συνέχεια έκαναν πορεία στους δρόμους της Θεσσαλονίκης.

1945_Φοιτητής, ο. Θεσ-κη αρ.2 1945-04-07 (1)

1945_Φοιτητής, ο. Θεσ-κη αρ.2 1945-04-07 (5)

Δύο φωτογραφίες του Κλείτου Κύρου συνόδευαν το παραπάνω άρθρο με τίτλο  «Αποδιοπομπαίοι». Το άρθρο αναφερόταν στη δίωξη του καθηγητή Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Χαράλαμπου Θεοδωρίδη και στην απαγόρευση συμμετοχής του φοιτητή Άνθιμου Χατζηανθίμου στην παρέλαση της 25ης Μαρτίου 1945.

kk_116_400_006

Ο Άνθιμος Χατζηανθίμου καταθέτει στεφάνι εκ μέρους της ΕΠΟΝ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στο άγαλμα του Βότση, 25.3.1943.

kk_116_400_005

kk_116_400_001

kk_116_400_004

Ο Χαράλαμπος Θεοδωρίδης μαζί με την κόρη του κρατούν την ελληνική σημαία στο μπαλκόνι του σπιτιού τους στη συμβολή των οδών Αλεξάνδρου Σβώλου και Ιπποδρομίου.  Ο Θεοδωρίδης στη συνέχεια πέταξε τη σημαία στο συγκεντρωμένο πλήθος το οποίο αφού τραγούδησε τον εθνικό ύμνο δέχθηκε την επίθεση των Γερμανών.

Οι φίλοι μας μάλλον θα αναγνωρίσουν τις παραπάνω φωτογραφίες. Γιατί όμως ασχολούμαστε ξανά με αυτές; Απλά γιατί τα τεκμήρια δεν μας αφήνουν να τις αφήσουμε. Η παρέα της ΕΠΟΝ του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και η παρέα του περιοδικού Ξεκινήματος επανέρχεται στα αρχεία μας. Σαν να μας ζητά να την μνημονεύουμε. Αιτία στάθηκε η πρόσφατη σημαντική δωρεά του αρχείου του Πάνου Θασίτη από την κόρη του Λήδα Θασίτη και τον γαμπρό του Δημήτρη Αλεξάνδρου, τους οποίους και ευχαριστούμε θερμά. Το αρχείο έρχεται να προστεθεί στα αρχεία του Κλείτου Κύρου και του Θανάση Φωτιάδη που έχουμε τη χαρά να στεγάζουμε στα αρχειοστάσια μας. Από την παρέα λείπει ο Μανόλης Αναγνωστάκης. Το αρχείο του Πάνου Θασίτη περιέχει σημαντικά τεκμήρια για το έργο και τη ζωή του σημαντικού ποιητή και κριτικού αλλά και τεκμήρια που σχετίζονται με αυτή την παρέα.  Δεν θα γράψουμε εδώ προφανώς την ιστορία της ΕΠΟΝ του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Ξεκινήματος. Όμως θα δούμε ορισμένες στιγμές της.

23-με Γ. ΚΑΝΤΑΡΤΖΗ, ΠΛ. ΑΓ. ΣΟΦΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1942 23_cut

Ο Πάνος Θασίτης (δεξιά) με τον Γιώργο Καφταντζή στην πλατεία Αγίας Σοφίας, 1942.

25_ΠΑΡΕΛΑΣΗ ΕΠΟΝ, ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, 30-10-1944 25

Στην παρέλαση της ΕΠΟΝ για την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης. Πρώτος από δεξιά ο Θανάσης Φωτιάδης. Ο Πάνος Θασίτης υποδεικνύεται με το βέλος, 30.10.1944

thasitis_ai_stratis_1948_001

Ο Πάνος Θασίτης εξόριστος στον Άη Στράτη, 1948

KK121-4_48

Ο Θανάσης Φωτιάδης πρώτος από δεξιά. Ο Κλείτος Κύρου στη μέση. Η φωτογραφία τραβηγμένη το 1942 ή το 1943.

Στο ίδιο τεύχος του Φοιτητή που δημοσιεύθηκαν οι φωτογραφίες του Κλείτου Κύρου δημοσιεύθηκε και το γνωστό ποίημα του Μανόλη Αναγνωστάκη «Χάρης 1944» που αναφέρεται στον Χάρη Τάλλαρο, φοιτητή της ιατρικής και αγωνιστή που σκοτώθηκε από ατύχημα το 1944. Ο Χάρης Τάλλαρος είναι γνωστός μέσω του ποιήματος και της μελοποίησης του από τον Μίκη Θεοδωράκη (για το τραγούδι με τη Μαρία Φαραντούρη εδώ) αλλά όπως συχνά συμβαίνει η μορφή του παραμένει εν πολλοίς άγνωστη.

1945_Φοιτητής, ο. Θεσ-κη αρ.2 1945-04-07 (6)

Η μόνη γνωστή σε εμάς φωτογραφία του Χάρη Τάλλαρου είναι η παρακάτω που δημοσίευσε ο Γιώργος Καφταντζής στο βιβλίο του Το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης στον καιρό της Κατοχής, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1998.

kaftanztzis_xaris001

Ο ίδιος ο Αναγνωστάκης βέβαια έχει από καιρό δείξει μια φωτογραφία με τον Χάρη στην  εκπομπή Παρασκήνιο (συγκεκριμένα από το 20:00 έως το 21:00). Θυμηθήκαμε ότι είχαμε δει τη φωτογραφία και την αναζητήσαμε στο αρχείο του Κλείτου Κύρου.

1944_kk_anagnostakis_tallaros_cut

Ο Χάρης είναι μάλλον ο πρώτος από δεξιά (ανεβασμένος πάνω στο τραπέζι) και ο Αναγνωστάκης ο πρώτος από αριστερά. Δίπλα στον Αναγνωστάκη κάθεται ο Δημήτρης  (Τάκης) Αλεξανδρίδης, σχέδια του οποίου κοσμούν την ποιητική συλλογή του Αναγνωστάκη Εποχές (1945). Η φωτογραφία είναι τραβηγμένη την περίοδο της Κατοχής, χωρίς να έχουμε όμως ακριβή χρονολογία. Η παρέα φαίνεται να είναι κάπου στην εξοχή και είναι πιθανό ο φωτογράφος να είναι ο Κλείτος Κύρου.

Επανερχόμαστε όμως στα ευρήματα του αρχείου Θασίτη. Ανάμεσα σε άλλα ένα ολόκληρος φάκελος με την ένδειξη Άνθιμος Χατζηανθίμου που περιείχε φωτογραφίες και άλλα τεκμήρια του ποιητή και αγωνιστή. Ο Α. Χατζηανθίμου μετά τη δράση του στη Θεσσαλονίκη στη διάρκεια της Κατοχής, κυνηγημένος από τους Γερμανούς, έφυγε στο βουνό με το όνομα Γιάννης Μακεδόνας. Ο Εμφύλιος Πόλεμος τον βρήκε Πολιτικό Επίτροπο Ταξιαρχίας του ΔΣΕ. Μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου βρέθηκε στην Τασκένδη από όπου επαναπατρίστηκε στη Θεσσαλονίκη το 1976.

thasitis_xatzianthimou005

Ο Άνθιμος Χατζηανθίμου (πρώτος από δεξιά) με τους ποιητές Χρήστο Μπράβο (στη μέση) και Έκτορα Κακναβάτο. Ευχαριστώ θερμά τον Κωστή Λιόντη για την ταυτοποίηση του Μπράβου.

Ο Άνθιμος Χατζηανθίμου 40 χρόνια μετά την πρώτη κατάθεση στεφάνου και λίγο μετά την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης καταθέτει ξανά στεφάνι στο άγαλμα του Βότση.

thasitis_xatzianthimou004

Ο Άνθιμος Χατζηανθίμου καταθέτει στεφάνι (δεν ξέρουμε με ποια αφορμή) εκ μέρους της ΕΠΟΝ στο άγαλμα του Βότση. Δεν έχουμε χρονολογία αλλά από το πλακάτ που φαίνεται πίσω δεξιά και γράφει 40 ΕΠΟΝ, μπορούμε να εικάσουμε ότι η φωτογραφία είναι του 1983.

Η παρέα βέβαια έσμιγε σε δημόσιες εκδηλώσεις όταν τα χρόνια πέρασαν.

KK59

Συγκέντρωση της ΕΠΟΝ του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 1982. Αναγνωρίζουμε από δεξιά τον Κλείτο Κύρου, τον Γιώργο Καφταντζή (ο μόνος χωρίς γραβάτα) και τον Λεωνίδα Ζησιάδη (με το μουστάκι).

Και σε ιδιωτικές.

KK59_021

Λαϊλιάς Σερρών, 1983. Από δεξιά Πάνος Θασίτης, Ηλίας Γαργάλας (μέλος της ομάδας του Ξεκινήματος, γνωστός με το ψευδώνυμο Θρακιώτης, δικηγόρησε για χρόνια στην Ξάνθη), Γιώργος Καφταντζής, Κλείτος Κύρου

Και ξανά.

kk_60_003

Η παρέα του Ξεκινήματος και της ΕΠΟΝ ανταμώνει ξανά το 1995 στη Θεσσαλονίκη, σε ταβέρνα στην περιοχή της Κρήνης. Από αριστερά: Κλείτος Κύρου, Μανόλης Αναγνωστάκης, Νόρα Αναγνωστάκη, Άνθιμος Χατζηανθίμου, Πάνος Θασίτης.

 

kk_60_002

Από αριστερά Ηλίας Γαργάλας, Πάνος Θασίτης, Νόρα Αναγνωστάκη, Κλείτος Κύρου.

 

Γιώργος Κουμαρίδης

Η αλληλογραφία ενός δημάρχου

Η αλληλογραφία ενός δημάρχου

Το αρχείο του Χαρίσιου Βαμβακά έχει τραβήξει μέσα στα χρόνια το ενδιαφέρον αρκετών ερευνητών. Το υλικό που έχει μελετηθεί κυρίως είναι αυτό που αφορά τη θητεία του Βαμβακά ως αντιπροσώπου της ελληνικής κυβέρνησης στη Διασυμμαχική Κυβέρνηση Θράκης και τη θητεία του στη συνέχεια ως Γενικού Διοικητή Ανατολικής Θράκης (μετά την προσάρτηση της περιοχής). Ο Βαμβακάς όμως είχε μια πλουσιότατη πολιτική σταδιοδρομία. Διετέλεσε βουλευτής Σερβίων και Κοζάνης στο Οθωμανικό Κοινοβούλιο, Γερουσιαστής και αντιπρόεδρος της Γερουσίας και Δήμαρχος Θεσσαλονίκης (όχι ακριβώς με αυτόν τον τίτλο όπως θα δούμε παρακάτω) από το 1931 μέχρι τον Ιούλιο του 1933. Το υλικό που αφορά αυτή τη θητεία, η οποία ήταν μάλιστα επεισοδιακή καθώς επαύθη από τη θέση του μετά από διαχειριστικό έλεγχο του Γενικού Διοικητή Μακεδονίας, Φίλιππου Δραγούμη (μάλλον στο πλαίσιο πολιτικών διώξεων των βενιζελικών), δεν έχει ερευνηθεί όσο νομίζουμε του αξίζει.

Ο Χαρίσιος Βαμβακάς

Ο Χαρίσιος Βαμβακάς

Εμείς εδώ επιλέξαμε ορισμένες επιστολές από την αλληλογραφία ενός δημάρχου του Μεσοπολέμου. Στιγμές στον χρόνο, που εμπλουτίζουν λίγο τη γνώση μας για τη σημαντική αυτή περίοδο της ιστορίας της Θεσσαλονίκης και δείχνουν ορισμένες φορές γιατί το παρελθόν είναι μια ξένη χώρα.

Ο Βαμβακάς λοιπόν όπως υπαινιχθήκαμε δεν ήταν Δήμαρχος Θεσσαλονίκης αλλά Δήμαρχος Θεσσαλονικέων. Αν και κάναμε μια μικρή έρευνα δεν μπορέσαμε να βρούμε αν αυτό ήταν το επίσημο όνομα του Δήμου (πρέπει πάντως να ήταν καθώς εμφανίζεται στο επιστολόχαρτο και την κάρτα του Βαμβακά), πότε και γιατί άλλαξε. Οι άλλοι δύο μεγαλύτεροι δήμοι της χώρας, δηλαδή Αθηναίων και Πατρέων, διατήρησαν μέχρι σήμερα το όνομα με τη γενική των κατοίκων αντί με τη γενική της πόλης.

vavmakas_5_1001

vavmakas_5_1008

Στο αρχείο συναντάται επιστολή του Γενικού Διευθυντή της Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης, Νικολάου Γερμανού, με την οποία ενημερώνει τον Βαμβακά ότι η ΔΕΘ του στέλνει αναμνηστικό μετάλλιο της 8ης περιόδου, το οποίο παρέχει και δικαίωμα διαρκούς ελευθέρας εισόδου στην Έκθεση. Εντυπωσιακό και ιδιαίτερα καλαίσθητο το επιστολόχαρτο της ΔΕΘ.

vamvakas_5_1020

Στη συνέχεια βρίσκουμε κάτι σύνηθες. Μια ευχαριστήρια επιστολή κατοίκων της Άνω Πόλης για τα «λαμβανόμενα μέτρα υπέρ της συνοικίας μας, μέτρα άτινα δεν ελήφθησαν από Τουρκοκρατίας». Και συνεχίζουν ζητώντας την τοποθέτηση μια κρήνης επί της οδού Μύρωνος.

vamvakas_5_1015

Το ευχαριστήριο βρήκε το δρόμο του στην εφημερίδα Μακεδονικό Φως, 5.9.1931

vamvakas_5_1017

Στην αλληλογραφία του δημάρχου βρέθηκε και το παρακάτω συμφωνητικό. Πρόκειται για ένα συμφωνητικό μεταξύ του Αθλητικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης Άρης και του Ευστάθιου Τζώρτζη, εργολάβου, για την εκτέλεση χωματουργικών εργασιών στο γήπεδο του Άρη (τότε στην οδό Λεωφόρου Στρατού).

vavmakas_5_1003

vavmakas_5_1004

Το ξενοδοχείο Olympic Mediterranean Palace, γνωστό ως Μεντιτερανέ, υπήρξε το πιο γνωστό και το πλέον κοσμικό ξενοδοχείο της Θεσσαλονίκης. Στην παρακάτω επιστολή, η οποία γράφτηκε τον Μάρτιο του 1932, ο αποστολέας ενημερώνει τον Χ. Βαμβακά ότι το ξενοδοχείο βρίσκεται σε «αφάνταστον χρηματική στενοχωρίαν  αφ’ ενός μεν διότι αι τράπεζαι δεν δανείζουν πλέον, αφ’ ετέρου δε διότι ούτε οι ένοικοι μας πληρώνουν τους λογαριασμούς των. Καταφεύγω προς υμάς με την θερμή παράκληση να μας πληρώσετε τουλάχιστον τον λ/σμόν του κ. Προέδρου της Δημοκρατίας, ανερχόμενον εις δρ. 31.255 ως το εσώκλειστον αντίγραφον».

vavmakas_5_1005

Ο λογαριασμός του γεύματος λοιπόν του Δήμου Θεσσαλονίκης προς τιμήν του Προέδρου της Δημοκρατίας:

«150 γεύματα προς 115 δρχ. έκαστο, 192 κρασιά προς 30 δρχ. έκαστο, 54 σαμπάνιες προς 100 δρχ. έκαστη , 110 Σουροτής προς 8 δρχ. έκαστη, 45 Perrier (;)  προς 15 δρχ έκαστο, φαγητά μουσικής, φρουράς, σωφέρ, 60 άτομα προς 2400 δρχ, διάφορα ποτά προς 390 δρχ., σιγαρέτα πούρα προς 200 δρχ., 10% επί των παραπάνω για υπηρεσία σερβιτόρων και βοηθών και 3500 δρχ για έξοδα ακολουθίας  του Προέδρου και διαμέρισμα».

vavmakas_5_1006

Στο τέλος ένα έγγραφο που μας αφορά έμμεσα (ως αρχειακό φορέα). Με την παρακάτω επιστολή ο Υπομοίραρχος του Τμήματος Ειδικής Ασφαλείας Θεσσαλονίκης ζητάει από τον δήμαρχο το ποσό των 4000 δραχμών για την αγορά «μιας αρχειοθήκης μετά επαρκούς αριθμού δελτίων και ευρετηρίων». Η ανάγκη αυτή προέκυψε καθώς οι υπηρεσίες της Αντικατασκοπείας και της Αντικομμουνιστικής Κινήσεως ανακαίνισαν τα παλιά αρχεία και δημιούργησαν νέα με την προσθήκη ειδικού αρχείου δελτίου πληροφοριών.

vavmakas_5_1007

Τα παράπονα και τα αιτήματα στον δήμαρχο.

Γιώργος Κουμαρίδης

 

Ο Αλέκος και η Βαρβάρα: συγκοινωνία κόλπου Θεσσαλονίκης

Ο Αλέκος και η Βαρβάρα: συγκοινωνία κόλπου Θεσσαλονίκης

Αν και η Θεσσαλονίκη δεν έχει την πλέον στενή σχέση με τη θάλασσα (όπως την έχουν άλλα λιμάνια) τα τελευταία χρόνια οι κάτοικοι ή οι επισκέπτες της πόλης μπορούν να επισκεφθούν τους καλοκαιρινούς μήνες με καράβι τους κοντινούς στη Θεσσαλονίκη παράκτιους οικισμούς της Περαίας και των Νέων Επιβατών. Η εξέλιξη αυτή υπήρξε κατά έναν τρόπο το αποτέλεσμα μια πολύχρονης συζήτησης στην τοπική κοινωνία για την ανάγκη καθώς και για τη βιωσιμότητα της επαναφοράς της θαλάσσιας συγκοινωνίας στη Θεσσαλονίκη.

konstantis

Το καράβι Κωνσταντής με το οποίο από το 2017 επανήλθε η θαλάσσια συγκοινωνία στη Θεσσαλονίκη

Εμείς εδώ με αφορμή ως συνήθως ορισμένα αρχειακά τεκμήρια θα ρίξουμε μια κλεφτή ματιά στην ιστορία της συγκοινωνία αυτής. 70 περίπου χρόνια πριν υπήρχαν περισσότερες εταιρείες που δραστηριοποιούνταν στον κλάδο και σίγουρα περισσότερα καράβια. Βλέπουμε τα ονόματά τους σε μια σειρά εισιτηρίων που κράτησε ο Φαίδων Κοζύρης στο αρχείο του.

kozyris_15_1_005

kozyris_15_1_003

kozyris_15_1_004

kozyris_15_1_001

«Συγκοινωνία τουριστικής ακτής» ή «Συγκοινωνία Κόλπου Θεσσαλονίκης». «Λεύκη», «Αλέκος», «Ποσειδών», «Ερυθραία», «Έρως», «Βαρβάρα», «Ζωοδόχου Πηγή» και «Δελφίνι», κάποια από τα καράβια που μετέφεραν πολύ κόσμο στους δύο πλέον δημοφιλείς θερινούς προορισμούς μεταπολεμικά και μέχρι τη δεκαετία του 1970. Πριν δηλαδή έρθει η μαζικότητα του Ι.Χ. αυτοκινήτου και ανακαλυφθεί η Χαλκιδική όπως σωστά επισημαίνει ο Χρίστος Ζαφείρης στο Θεσσαλονίκης Τοπιογραφία, Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1990, σ. 115-127, όπου και παραθέτει και άλλα ονόματα: «Βαγγελίτσα», «Ερμής», «Ευδοκία», «Θεσσαλονίκη Ι» και «Θεσσαλονίκη ΙΙ». Αναμνήσεις ανθρώπων της γενιάς του 1950 για μπάνια στην Περαία, τον Μπαξέ (το παλιό όνομα των Νέων Επιβατών) και την Αγία Τριάδα που στην περίπτωση της μαμάς μου συνοδεύονται από την ανάμνηση τεράστιων βραστών καβουριών που σερβίριζαν αυτοσχέδιοι μάγειρες της περιοχής.

Οι φωτογραφίες που ακολουθούν είναι και αυτές από το αρχείο του Φ. Κοζύρη. Είναι του 1949 ή του 1950 και τον απεικονίζουν με παρέα είτε εν πλώ ή αναμένοντας την αναχώρηση.

koz_pho008

koz_pho001

Επί της «Ιουλίας» εν πλω προς Αγία Τριάδα, άνοιξη 1950. Η «Ιουλία» δεν φαίνεται όμως για καράβι της γραμμής. Ο Φ. Κοζύρης (πρώτος από αριστερά) με τη φοιτητική συντροφιά του.

kozyris_pho031

Με την ίδια παρέα στη σκάλα της Αγίας Τριάδας, άνοιξη 1950.

koz_pho010

Μαθητές Η΄Γυμνασίου, φεύγοντας από τους Νέους Επιβάτες, άνοιξη 1949.

kozyris_pho028

Πάνω στον «Αλέκο», καλοκαίρι 1949.

Καλό καλοκαίρι.

Γιώργος Κουμαρίδης

Η Θεσσαλονίκη ελεύθερη

Η Θεσσαλονίκη ελεύθερη

Κλέβω τον τίτλο από τις εκδηλώσεις που οργανώνονται τα τελευταία χρόνια για τον εορτασμό της απελευθέρωσης της Αθήνας από τους Γερμανούς που έγινε στις 12 Οκτωβρίου του 1944. Τον ίδιο μήνα αλλά με αρκετές μέρες καθυστέρηση, για την ακρίβεια στις 30,  ελευθερώθηκε και η Θεσσαλονίκη. Εκδηλώσεις γίνονται και στη Θεσσαλονίκη τα τελευταία χρόνια (όχι όμως του ανάλογου εύρους). Η φετινή ομιλία των εκδηλώσεων στη Θεσσαλονίκη αφορά το πανεπιστήμιο της πόλης στα χρόνια της Κατοχής και την αντίσταση των φοιτητών, των φοιτητριών και των καθηγητών του. Η αφίσα και η πρόσκληση της εκδήλωσης χρησιμοποιούν μία από τις πλέον γνωστές του φωτογραφικού αρχείου του Κλείτου Κύρου που στεγάζουμε στο ΕΛΙΑ στη Θεσσαλονίκη: ο Άνθιμος Χατζηανθίμου (γνωστός ως ποιητής με το όνομα Άνθος Φιλητάς) κατά τη διάρκεια κατάθεσης στεφάνου από την ΕΠΟΝ του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στην προτομή του ναυάρχου Βότση στις 25 Μαρτίου 1943.

Εμείς εδώ θα προσεγγίσουμε την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης μέσα από μια άλλη σημαντική συλλογή του ΕΛΙΑ. Αυτή του ψηφιοποιημένου παράνομου τύπου. Μια συλλογή που ο ίδιος ο Μάνος Χαριτάτος με πολύ κόπο και μεράκι συγκρότησε και η οποία έχει βοηθήσει πάρα πολλούς ερευνητές της περιόδου. Η συλλογή περιέχει εκατοντάδες τίτλους,  καλύπτει γεωγραφικά όλη την Ελλάδα (αλλά και την Αίγυπτο, όπου στρατιώτες του Ελληνικού Στρατού βρέθηκαν φυλακισμένοι στα «σύρματα» των Βρετανών) και πολιτικά όλο το φάσμα παρατάξεων και οργανώσεων (με προεξάρχοντα βέβαια τα έντυπα των εαμικών οργανώσεων).

Σήμερα θα δούμε την πορεία προς την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης μέσα από τα φύλλα τεσσάρων εφημερίδων. Πρόκειται για τις εφημερίδες Ελευθερία, Όργανο της Επιτροπής Περιοχής Μακεδονίας του ΕΑΜ,  Εθνική Φωνή, Όργανο του Συμβουλίου Πόλης του ΕΑΜ Θεσσαλονίκης, Λεύτερα Νιάτα, Όργανο του Συμβουλίου Περιοχής Μακεδονίας της ΕΠΟΝ και Έφοδος, Όργανο του Συμβουλίου Πόλης ΕΠΟΝ Θεσσαλονίκης. Η αντίσταση είναι στην κορύφωσή της και το κλίμα πολλές φορές είναι πανηγυρικό καθώς έχουν ήδη απελευθερωθεί πολλές περιοχές της χώρας. Οι γερμανικές δυνάμεις αποχωρούν και η απελευθέρωση της Μακεδονίας είναι πλέον πολύ κοντά. Μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα οι εφημερίδες πληροφορούν αλλά ταυτόχρονα προπαγανδίζουν και εμψυχώνουν. Με λόγο έντονα λυρικό (σύμφωνα με το λεξιλόγιο τόσο της εποχής όσο και της αριστερής παράταξης) οι εφημερίδες επικεντρώνονται στις πολεμικές εξελίξεις τόσο μέσα στην πόλη της Θεσσαλονίκης όσο και στην ευρύτερη περιοχή. Αναφέρονται ακόμη πολύ συχνά στις μάχες της αντίστασης εναντίον των δοσιλογικών οργανώσεων ενώ τα φύλλα αμέσως μετά την απελευθέρωση κάνουν λόγο για την ανοικοδόμηση της χώρας.

Ελευθερία ΕΑΜ Παμ. αρ.36 1944-10-13 (1)Ελευθερία ΕΑΜ Παμ. αρ.36 1944-10-13 (2)

Ξεκινάμε με το φύλλο της Ελευθερίας της 13ης Οκτωβρίου 1944. Η Αθήνα έχει απελευθερωθεί την προηγουμένη και η εφημερίδα μας πληροφορεί ότι η Επιτροπή ΕΑΜ Περιοχής Μακεδονίας απέστειλε σχετικό τηλεγράφημα προς τον «ηρωικό λαό των Αθηνώ». Στη δεύτερη σελίδα ειδήσεις για τη δράση του ΕΛΑΣ τόσο σε διάφορες περιοχές της Μακεδονίας όσο και μέσα στη Θεσσαλονίκη και μάλιστα στο κέντρο της πόλης, στην Εγνατία.

Ελευθερία ΕΑΜ Μακ. αρ.37 1944-10-22 (1)Ελευθερία ΕΑΜ Μακ. αρ.37 1944-10-22 (2)

Το φύλλο της 22ης Οκτωβρίου της ίδιας εφημερίδας αναφέρεται στην γνωστή επίθεση δοσιλογικών οργανώσεων στις περιοχές Νεάπολης,  Συκεών και Άνω Πόλης στις 16 του μήνα. Η επίθεση αναχαιτίστηκε από δυνάμεις του ΕΛΑΣ. Στη δεύτερη σελίδα μαθαίνουμε για την εκκαθάριση του Κούκου Πιερίας, τόπου καταγωγής του Κισά-Μπατζάκ, καθώς και για την απελευθέρωση του Βόλου.

Εφοδος ΕΠΟΝ αρ.6 1944-10-23Εφοδος ΕΠΟΝ αρ.6 1944-10-23 (2)

Στην ίδια μάχη αναφέρεται και η Έφοδος της 23ης Οκτωβρίου, η οποία ως εφημερίδα της ΕΠΟΝ εκθειάζει και προπαγανδίζει τη δράση της νεολαίας, των επονιτών και των επονιτισσών, των αετόπουλων. Δίνονται αρκετές λεπτομέρειες για τη μάχη της Νεάπολης και ταυτόχρονα ειδήσεις από συγκεντρώσεις σε άλλες περιοχές της πόλης.

Λεύτερα Νιάτα αρ.24 1944-10-25 (1)Λεύτερα Νιάτα αρ.24 1944-10-25 (2)

Τα Λεύτερα Νιάτα, εφημερίδα και αυτή της ΕΠΟΝ, αναφέρονται με τη σειρά τους στη μάχη της Νεάπολης. Στο δεύτερο φύλλο μαθαίνουμε ότι η Νάουσα απελευθερώθηκε και ότι έχει ήδη ξεκινήσει ξανά η παραγωγή στα εκεί εργοστάσια. Τα Λεύτερα Νιάτα στο φύλλο αυτό τονίζουν το έργο της ανοικοδόμησης της χώρας, κάτι που το μαρτυρά και το μικρό χαρακτικό στην πρώτη σελίδα.

Ελευθερία ΕΑΜ Παμ. αρ.38 1944-10-28 (1)Ελευθερία ΕΑΜ Παμ. αρ.38 1944-10-28 (2)

Το φύλλο της 28ης Οκτωβρίου της Ελευθερίας. Διπλή επέτειος για τη Θεσσαλονίκη. Στη δεύτερη σελίδα η απελευθέρωση της Κατερίνης, της Έδεσσας και της Κοζάνης, ο Χρυσοχόου (Αθάνασιος Χρυσοχόου, Γενικός Επιθεωρητής Νομαρχιών Μακεδονίας κατά την Κατοχή και Γενικός Διοικητής Μακεδονίας λίγο πριν το τέλος της) στη φυλακή και η κατάληψη από τον ΕΛΑΣ του Σέδες και της Αρετσούς.

Εφοδος ΕΠΟΝ Θεσ-κη αρ.7 1944-10-29 (1)Εφοδος ΕΠΟΝ Θεσ-κη αρ.7 1944-10-29 (2)

Η Έφοδος της 29ης Οκτωβρίου είναι πανηγυρική. Την προηγουμένη είχε εορταστεί στην πόλη η τέταρτη επέτειος της κήρυξης του Ελληνοϊταλικού πολέμου. Η ανταπόκριση από τις συγκεντρώσεις στις συνοικίες της Θεσσαλονίκης ουσιαστικά υποδηλώνει ότι η πόλη είναι ελεύθερη.

Εθνική Φωνή ΕΑΜ Θεσ-κη αρ.13 1944-10-31 (1)Εθνική Φωνή ΕΑΜ Θεσ-κη αρ.13 1944-10-31 (2)

Την επομένη της απελευθέρωσης. Η Εθνική Φωνή δίνει το χρονικό της κατάληψης της πόλης από τον ΕΛΑΣ καθώς και τους χαιρετισμούς ηγετικών στελεχών του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ. Στη δεύτερη σελίδα δημοσιεύονται ανακοίνωση της Εθνικής Πολιτοφυλακής για την κίνηση των πολιτών και διαταγή του ΕΛΑΣ για καταγραφή και επίσχεση των αυτοκινήτων της πόλης.

Εφοδος ΕΠΟΝ Θεσ-κη αρ.8 1944-10-31 (1)Εφοδος ΕΠΟΝ Θεσ-κη αρ.8 1944-10-31 (2)

6 μέρες μετά. Η Έφοδος δημοσιεύει φωτογραφίες του ΕΛΑΣ στους δρόμους της Θεσσαλονίκης, μιλάει για την ανοικοδόμηση και κάνει απολογισμό της συνεισφοράς της νεολαίας στον απελευθερωτικό αγώνα.

Τα γερμανικά στρατεύματα φεύγοντας από την πόλη στις 29 Οκτωβρίου προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές στις εγκαταστάσεις του λιμανιού και ανατίναξαν επιταγμένα καΐκια και μικρά πλοία που ήταν αραγμένα στο λιμάνι και στην παραλία. Στο αρχείο του Παναγιώτη Αλμπάνη σώζονται δύο σπάνιες φωτογραφίες που αποτυπώνουν τις καταστροφές αυτές.

elia_albanis0001_cut

elia_albanis0002_cut

Ο επετειακός Οκτώβρης της Θεσσαλονίκης.

Καλό φθινόπωρο.

Γιώργος Κουμαρίδης

 

Η εικονογράφηση ενός τραγουδιού (και της ιστορίας που το συνοδεύει)

Η εικονογράφηση ενός τραγουδιού (και της ιστορίας που το συνοδεύει)

Ιούνιος, εποχή για μπάνια για πολλούς.

Ιούνιος, εποχή για δακοκτονία για άλλους. Θα μας επιτρέψετε μετά από μήνες απουσίας να ασχοληθούμε με αυτό το κάπως παράδοξο θέμα. Αφορμή δίνει ένα τραγούδι, μια ιστορία κι ένα φωτογραφικό τεκμήριο (από το αρχείο του Ξενοφώντα Κοκόλη).

Το τραγούδι και η ιστορία για τον έμπορο ελαιών με το παράδοξο όνομα Αθανάσιος Δάκος εδώ

κι εδώ

και για όσους δεν το εμπέδωσαν κι εδώ

 

Για την ιστορία πρόκειται για τραγούδι από τον ομώνυμο δίσκο των Χειμερινών Κολυμβητών που κυκλοφόρησε το 1991 από την LYRA. Η μουσική του τραγουδιού είναι του Αργύρη Μπακιρτζή, γραμμένη το 1986, και οι στίχοι του Σταύρου Καραμανιώλα από το Καζαβίτι της Θάσου, γραμμένοι το 1960.

Τί είναι λοιπόν ο δάκος;

dakos_1

Προφανώς και πρόκειται για τον κύριο εχθρό της ελιάς που ταλαιπωρεί κάθε χρόνο χιλιάδες ελαιοκάρπους και τους καλλιεργητές τους. Για περισσότερες πληροφορίες παραθέτουμε τα σχετικά από δύο βιβλία της συλλογής μας. Ο κύκλος της ζωής του εντόμου, η φυσιολογία του και κυρίως οι τρόποι αντιμετώπισής του.

Αρχικά από το 1914, από το φυτολογικό λεξικό του Γ. Π. Γενναδίου

gennadios001

gennadios002_c

gennadios003_c

gennadios004_c

gennadios005_c

gennadios006_c.jpg

 

Και στη συνέχεια από το 1936, από ένα πρακτικό οδηγό του γεωργού του Π. Γ. Κουτσομητόπουλου

prak_ 001

prak_ 003

prak_ 004

prak_ 005

prak_ 006

prak_ 007

prak_ 008

prak_ 009

Ενώ από το Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό του Ήλιου πληροφορούμαστε επιπλέον από ποιους απαρτίζεται το συνεργείο της δακοκτονίας (ο Καραμανιώλας τους ήξερε βέβαια από πρώτο χέρι καθώς η Θάσος είναι ελαιοπαραγωγικό νησί).

ilios005_erg_erga

ilios001.jpg               ilios003.jpg

Η κύρια αφορμή συγγραφής του παρόντος δεν ήταν βέβαια η σπουδή μας να προσφέρουμε στο σημερινό ελαιοπαραγωγό τα πρακτικά μέσα καταπολέμησης του δάκου μιας άλλης εποχής (αν και ποτέ δεν ξέρεις).

Η κύρια αφορμή υπήρξε αυτή. Ο άλλος Δάκος.

epigrafes_dakos001_c

Το φωτογραφικό τεκμήριο που αποδεικνύει (για όποιον ή όποια θα έκανε το μέγα ατόπημα να αμφισβητήσει τον Μπακιρτζή) την ύπαρξη αυτού του εμπόρου ελαιών στην οδό Αλεξάνδρου Σβώλου που είχε την ατυχία και την τύχη ταυτόχρονα να φέρει το όνομα του μεγαλύτερου (;) εχθρού της ελιάς. Η αποδεικτική δύναμη του αρχείου.

Η φωτογραφία προέρχεται από το αρχείο του Ξενοφώντα Κοκόλη. Δεν γνωρίζουμε αν ο Κοκόλης ήξερε για την πρόζα του Μπακιρτζή. Ξέρουμε όμως ότι ο Κοκόλης φωτογράφισε πλήθος επιγραφών καταστημάτων της Θεσσαλονίκης στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Στο αρχείο του σώζεται μάλιστα και προσχέδιο του σχετικού βιβλίου που ετοίμαζε με τίτλο «Καταστημάτων επιγραφές».

Ευχόμαστε καλούς ψεκασμούς για καλό μαξούλι (σοδειά) το φθινόπωρο.

Γιώργος Κουμαρίδης

 

 

 

 

 

Ο κόσμος του καπνού στη Θεσσαλονίκη

Ο κόσμος του καπνού στη Θεσσαλονίκη

Η σημερινή ανάρτηση σχετίζεται με την εκδήλωση που οργανώνουμε με αφορμή την Παγκόσμια Ήμερα Αρχείων και τα 20 χρόνια λειτουργίας του ΕΛΙΑ στη Θεσσαλονίκη.

Για τρίτη συνεχή χρονιά το ΕΛΙΑ στη Θεσσαλονίκη οργανώνει μία Ανοιχτή Ημέρα Αρχείων. Ελάτε να συζητήσουμε για τη σημασία των αρχείων, το παρόν και το μέλλον τους, την αξία τους. Ενημερωθείτε για τις συλλογές μας, ρωτήστε μας για το πώς μπορείτε να τις χρησιμοποιήσετε και μάθετε γιατί δεν πρέπει να πετάξετε εκείνα τα παλιά χαρτιά που είχατε ξεχασμένα στο ντουλάπι.

Το 2007 το Διεθνές Συμβούλιο Αρχείων καθιέρωσε την 9η Ιουνίου ως Παγκόσμια Ημέρα Αρχείων. Ο εορτασμός της ημέρας αυτής έχει ως βασικό στόχο να ευαισθητοποιήσει το κοινό για τη σημασία και τον ρόλο των αρχείων, να προβάλει το έργο των αρχειακών φορέων καθώς και τον πλούτο των συλλογών τους και να καλλιεργήσει την αρχειακή συνείδηση.

Για τον φετινό εορτασμό αναζητήσαμε ίχνη της πλούσιας παρουσίας του κόσμου του καπνού στη Θεσσαλονίκη με αφορμή και αφετηρία τα αρχεία δύο καπνικών επιχειρήσεων και μία εκτεταμένη έρευνα για τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα των καπνεμπόρων, τις καπναποθήκες.

Την Παρασκευή 9 Ιουνίου 2017 στον χώρο του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ, Βίλα Καπαντζή – Βασιλίσσης Όλγας 108

Ανοιχτή Ημέρα Αρχείων 11:00 έως τις 19:00 | Ομιλίες με προβολή υλικού στις 12:00 και στις 17:00

Ομιλητές:

Μαργαρίτα Καλαφάτη, Το ΕΛΙΑ στη Θεσσαλονίκη, 20 χρόνια

Γιώργος Κουμαρίδης, Ο κόσμος του καπνού στη Θεσσαλονίκη μέσα από τα αρχεία δύο καπνικών επιχειρήσεων: Αδελφοί Χατζηγεωργίου και Δημήτριος Αλεξανδρίδης

Σοφία Γκουβούση – Σπυρίδων Ταβλίκος, Οι καπναποθήκες της Θεσσαλονίκης του 20ού αιώνα

Είσοδος ελεύθερη | Λεωφορεία ΟΑΣΘ: στάση Πέτρου Συνδίκα, γραμμές (από κέντρο) 5, 6, 8, 33 – στάση Ανάληψη, γραμμές (προς κέντρο) 3, 5, 6, 8 | Υπάρχει χώρος στάθμευσης για το κοινό | Πληροφορίες: τηλ. 2310295176 | 2310295148

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ_ΗΜΕΡΑ_ΑΡΧΕΙΩΝ_ΑΦΙΣΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ_ΗΜΕΡΑ_ΑΡΧΕΙΩΝ_ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

 

PROSKLISI_KAPNA_2017_final_web

 

Στη συνέχεια θα δώσουμε μια μικρή πρόγευση από τα δύο αρχεία που έδωσαν την αφορμή για την εκδήλωση. Είναι δυστυχώς λίγα τα αρχεία επιχειρήσεων της βόρειας Ελλάδας που έχουν διασωθεί κι ακόμη λιγότερα αυτά των καπνικών επιχειρήσεων (καπνεμπορικών και καπνοβιομηχανικών).

Τα καπνά ανατολικού τύπου αποτέλεσαν για πάρα πολλά χρόνια ένα από τα βασικά εξαγωγικά προϊόντα της Ελλάδας. Με κύρια εξαγωγικά κέντρα αρχικά την Καβάλα και μετέπειτα τη Θεσσαλονίκη η επεξεργασία και το εμπόριο του καπνού δημιούργησαν κόσμους ολόκληρους. Παραγωγοί, μεσίτες, καπνέμποροι, καπνεργάτες και καπνεργάτριες, ξένες εταιρείες, καπνοβιομήχανοι, κρατικοί υπάλληλοι, μεταφορικές εταιρείες και πολλοί άλλοι. Πλούτος, κοσμικά σαλόνια, καπνομάγαζα, μεροκάματο, απεργία, ΚΚΕ, μαύρα χέρια.

Ταυτόχρονα στη βόρεια Ελλάδα υπήρξε για μια περίοδο και παραγωγή τσιγάρων. Μικρότερη βέβαια σχετικά με τις μεγάλες καπνοβιομηχανίες της Ελλάδας που ήταν συγκεντρωμένες στα κύρια κέντρα παραγωγής καπνού μη ανατολικού τύπου (Αγρίνιο, Καλαμάτα) και στα κύρια λιμάνια της χώρας (Πειραιάς, Βόλος). Αρκετές καπνοβιομηχανίες εμφανίζονται στη Θεσσαλονίκη στα χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου προφανώς για να εξυπηρετήσουν τις αυξημένες ανάγκες της εποχής, από τς οποίες λίγες επιβιώνουν στο Μεσοπόλεμο.

Στις συλλογές μας σώζεται το αρχείο της καπνοβιομηχανίας των αδελφών Χατζηγεωργίου, το οποίο περιέχει υλικό κυρίως των ετών 1941-1953. Δεδομένης της έλλειψης παρόμοιων αρχείων επιχειρήσεων της Θεσσαλονίκης το περιεχόμενο του κρίνεται σημαντικό. Το αρχείο περιέχει τεκμήρια σχετικά με το προσωπικό της επιχείρησης, τεκμήρια σχετικά με τους πελάτες και τις πωλήσεις, βιβλία ταμείων, διανομών, κίνησης, πίστωσης και χρέωσης, τιμολόγια, λίγα δυστυχώς πρακτικά του Διοικητικού Συμβουλίου. Τεκμήρια ακόμη για την αγορά καπνών και πλούσια αλληλογραφία, η οποία περιλαμβάνει αλληλογραφία με τράπεζες, προμηθευτές, αντιπροσώπους σε όλη την Ελλάδα και Εφορείες Καπνού. Ιδιαίτερα διαφωτιστική μπορεί να αποδειχθεί η εσωτερική αλληλογραφία (η επιχείρηση δραστηριοποιούνταν με εργοστάσια σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη) της επιχείρησης για τις χρονιές 1943-1950. Ενδιαφέρον ακόμη παρουσιάζει και το διαφημιστικό υλικό που βρέθηκε μαζί με το αρχείο.

epistoloxarto_diefthinseis_Erg_grafeion001

Επιστολή της καπνοβιομηχανίας Χατζηγεωργίου, 1947

Η επιχείρηση φαίνεται ότι σύντομα απέκτησε σημαντικό μερίδιο της αγοράς. Σε κατάσταση με την παραγωγή τσιγάρων των ελληνικών καπνοβιομηχανιών τον Σεπτέμβριο του 1946 η Χατζηγεωργίου Α.Ε. έχει συνολική παραγωγή 27.274 κιλά η οποία την κατέτασσε στην έκτη θέση μετά τις καπνοβιομηχανίες Παπαστράτος, Ματσάγγος, Κεράνης, Καρέλια, Καραβασίλη ενώ την ίδια θέση φαίνεται να έχει και στην πώληση τσιγάρων το 1950. Η επιχείρηση έκλεισε το 1954 με την εθελουσία έξοδο που προσέφερε το κράτος σε μια σειρά μικρών και μεσαίων καπνοβιομηχανικών επιχειρήσεων και ο ένας εκ των δύο αδελφών ξαναγύρισε στο καπνεμπόριο.

itet_xatzigeorgiou009

Διαφήμιση του σήματος «11»

 

sxedio_koutiou010

Σχέδιο συσκευασίας τσιγάρων

 

Το έτερο αρχείο που θα μας απασχολήσει είναι το αρχείο του Δημητρίου Αλεξανδρίδη. Ο Αλεξανδρίδης, από παλιά καπνεμπορική οικογένεια των Σερρών (ο πατέρας του, Αλέξανδρος Αλεξανδρίδης, ήταν καπνέμπορος και για κάποιο διάστημα ασχολήθηκε και με την παραγωγή τσιγάρων) δραστηριοποιήθηκε για πολλά χρόνια στο καπνεμπόριο, αρχικά μαζί με τον αδελφό του, Κωνσταντίνο, και στη συνέχεια μόνος του.  Η επιχείρηση για πολλά χρόνια έκανε και επεξεργασία του καπνού αλλά μετά το 1962 ασχολήθηκε μόνο με τη μεσιτεία, την οποία ο Αλεξανδρίδης συνέχισε μέχρι τα βαθιά γεράματα.

alexandridis0008

Φάκελος της επιχείρησης του Δημητρίου Αλεξανδρίδη

 

Αναφορά του Αλεξανδρίδη για την κατάσταση στην αγορά καπνών, 1963

Πολύγλωσσος, σπουδαγμένος στη Γερμανία, τα περισσότερα χρόνια της δράσης του διατηρούσε καπναποθήκη στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, στην οδό Μητροπόλεως 20. Στο αρχείο του διασώζεται αλληλογραφία με καπνεμπορικές επιχειρήσεις του εξωτερικού και του εσωτερικού. Μέσα από το αρχείο μπορεί κάποιος να παρακολουθήσει την πορεία μιας μεταπολεμικής καπνεμπορικής επιχείρησης της Θεσσαλονίκης και ταυτόχρονα το πλήθος των παρόμοιων επιχειρήσεων της πόλης. Η αλληλογραφία αφορά κυρίως αγοραπωλησίες καπνού. Μέσα από το αρχείο εξάγονται στοιχεία για τον τρόπο δικτύωσης της επιχείρησης, τις συνεργασίες με άλλους καπνεμπόρους, την προσπάθεια εύρεσης νέων πελατών.

alexandridis0047

Επιστολή της Reemtsa, μιας από τις μεγαλύτερες καπνοβιομηχανίες παγκοσμίως, προς τον Αλεξανδρίδη, 1952

 

karrintis001

Τιμολόγιο της επιχείρησης Φιλώτας Καρρίντης, 1954

 

Γνωρίζουμε ακόμη ότι η οικογένεια Αλεξανδρίδη διατηρούσε καπνοβιομηχανία την εποχή του Μεσοπολέμου και στη διάρκεια της δεκαετίας του 1940. Ένα από τα σήματα ήταν το Πατρίς.

simxa001

Επιστολή της επιχείρησης Αλβέρτος Σίμχα Α.Ε.Β.Ε. προς τον Αλεξανδρίδη, 1981

 

Για περισσότερα σας περιμένουμε.

Γιώργος Κουμαρίδης

Τα μπαράκια

Τα μπαράκια

Η σημερινή ανάρτηση ίσως ξενίσει. Το blog όμως προσπαθεί στη μικρή του πορεία να αναδείξει πτυχές του «καθημερινού» και του «εφήμερου» (για να θυμηθούμε τον Μάνο Χαριτάτο στον οποίο χρωστάμε ανάμεσα σε πολλά άλλα την ανάδειξη του πεδίου αυτού). Εδώ όμως δεν θα μεταφερθούμε στον αγαπημένο 19ο αιώνα του Μάνου αλλά στον ύστερο 20ο. Συγκεκριμένα στη δεκαετία του 1980, (η οποία έχει τις μέρες αυτές την τιμητική της) όταν στην Ελλάδα καθιερώνονται νέοι τόποι διασκέδασης που υπήρξαν ταυτόχρονα πεδία συγκρότησης μιας διακριτής νεανικής κουλτούρας και ταυτότητας. Ένας από αυτούς ήταν τα μπαράκια.

Tα καμπαρέ είναι μακριά. Οι μπουάτ είναι κάτι εντελώς άλλο. Διαφορετικά από τα καφέ (αν και κάποια είναι καφέ-μπαρ) και σίγουρα αντιστάθμισμα στις ντισκοτέκ που βιώνουν την εποχή εκείνη μέρες δόξας. Τα μπαράκια (ή σε κάποιες περιπτώσεις παμπ, λέξη που μάλλον δεν επικράτησε) είναι γέννημα της ιδιαίτερης αυτής δεκαετίας. Τόπος διασκέδασης και κοινωνικοποίησης κυρίως νεανικών στρωμάτων, τα μπαράκια γίνονται στέκια, όπου κάποιος ή κάποια ακούει μουσική (συχνά ροκ), χορεύει (λίγο), φλερτάρει, πίνει, κοινωνικοποιείται (αν και το ρήμα αυτό παραμένει πολύ θεωρητικό για να αποδώσει τη συγκεκριμένη δράση και είναι μάλλον μεταγενέστερο της εποχής). Ταυτόχρονα προκαλούν συζητήσεις και αναλύσεις. Η εξατομικευμένη διασκέδαση συνδέεται από τότε με ένα κενό νοήματος για να φτάσουμε λίγα χρόνια αργότερα να διαβάζουμε σε τοίχους συνθήματα για τα «μπαρ της αλλοτρίωσης». Τα μπαράκια γίνονται ακόμη τίτλος (σημαντικού) δίσκου.

277_1_germanos-mparakia

Υλικά κατάλοιπα αυτής της εμφάνισης λίγα. Εμείς εντοπίσαμε ορισμένα σε κάποια «εναλλακτικά» περιοδικά που εκδίδονταν την εποχή εκείνη στη Θεσσαλονίκη. Ας μας συγχωρήσουν οι φίλοι εκτός Θεσσαλονίκης για τη μικρή αυτή προτίμηση. Διαφημίσεις με λιτή αισθητική σε περιοδικά με κοινό μάλλον υψηλού μορφωτικού επιπέδου (φοιτητές, νέοι εργαζόμενοι, πανεπιστημιακοί). Τα μπαρ που εντοπίσαμε βρίσκονταν στην οδό Προξένου Κορομηλά ή στην περιοχή κοντά στον Λευκό Πύργο (τις δύο περιοχές που συγκέντρωσαν πολλά μπαρ την εποχή εκείνη). Άλλοι χώροι, η πλατεία Ναβαρίνου και η οδός Παύλου Μελά. Κάποια υπάρχουν ακόμη. Χειμώνας είναι, το σηκώνει ένα ποτό.

banal_ianos

Ιανός, τχ. 1 (Ιούνιος-Ιούλιος 1982)

 

banal_prooptiki

Προοπτική, Επιθεώρηση Κοινωνικής Κριτικής και Πολιτικής Παρέμβασης, τχ. 4 (Φλεβάρης 1982). Το Banal υπήρξε από τα πρώτα μπαρ στη Θεσσαλονίκη.  Για περισσότερα (που σχετίζονται γενικότερα με τη σημερινή ανάρτηση) εδώ.

don_kichotis_parodos

Πάροδος , περιοδικό φοιτητών της Φιλοσοφικής, τχ. 6 (Γενάρης 1984)

 

lucky_ianos

Πάροδος, περιοδικό φοιτητών της Φιλοσοφικής, τχ. 6 (Γενάρης 1984)

lucky_oikotopia

Οικοτοπία, τχ. 7 (Μάρτιος 1990)

 

concerto_oikotopia

Οικοτοπία, τχ. 6 (Ιανουάριος 1990)

 

de_facto_parodos

Οίκω, Έκδοση της Δημοκρατικής Ενότητας Αρχιτεκτόνων, τχ. 2 (Φεβρουάριος 1984)

 

enallax_en_oiko0001

Οίκω, Έκδοση της Δημοκρατικής Ενότητας Αρχιτεκτόνων, τχ. 5-6 (Δεκέμβριος 1985)

 

 

lotos_parodos

Πάροδος, περιοδικό φοιτητών της Φιλοσοφικής, τχ. 6 (Γενάρης 1984)

 

flou_en_oiko

Οίκω, Έκδοση της Δημοκρατικής Ενότητας Αρχιτεκτόνων, τχ. 5-6 (Δεκέμβριος 1985)

 

flou2_en_oiko

Οίκω, Έκδοση της Δημοκρατικής Ενότητας Αρχιτεκτόνων, τχ.2 (Φεβρουάριος 1984)

 

time_out_en_oiko

Οίκω, Έκδοση της Δημοκρατικής Ενότητας Αρχιτεκτόνων, τχ. 4 (Νοέμβριος 1984)

 

time_out_prooptiki0001

Οίκω, Έκδοση της Δημοκρατικής Ενότητας Αρχιτεκτόνων, τχ. 5-6 (Δεκέμβριος 1985)

 

Βοήθεια για την ανάρτηση προσέφερε το Νίκος Σουλιώτης «Μπαράκια» στο Βασίλης Βαμβακάς, Παναγής Παναγιώτοπουλος (επιστημονική επιμέλεια) , Η Ελλάδα στη δεκαετία του ’80. Κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισμικό λεξικό, β΄ έκδ. Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2014

 

Γιώργος Κουμαρίδης