Φοιτητικά περιοδικά και ΑΠΘ

Φοιτητικά περιοδικά και ΑΠΘ

Φέτος το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης γιορτάζει τα 90 χρόνια από το πρώτο έτος λειτουργίας του. Έχουν μάλιστα προγραμματιστεί εκδηλώσεις όπως η έκθεση φωτογραφίας που ξεκίνησε το καλοκαίρι και θα διαρκέσει έως τις 15 Οκτωβρίου (για λεπτομέρειες εδώ). Η σημασία του πανεπιστημίου, που σήμερα είναι το πιο μεγάλο της χώρας, είναι για τη ζωή της Θεσσαλονίκης κομβική. Σε κάθε επίπεδο, οικονομικό, κοινωνικό, πολιτιστικό.

Εδώ θα μας απασχολήσει κυρίως η σημασία του πανεπιστημίου για την πολιτιστική και την εκδοτική ζωή της Θεσσαλονίκης και πιο συγκεκριμένα τα φοιτητικά περιοδικά. Τόσο προπολεμικά όσο και αμέσως μετά τον πόλεμο η εκδοτική κίνηση της πόλης συνδέεται στενά με το πανεπιστήμιο, με καθηγητές και φοιτητές του. Μια ματιά στις βιβλιογραφικές εργασίες του Ντίνου Χριστιανόπουλου και κυρίως στην εργασία του «Εκδόσεις» στο Επιτροπή Εορτασμού Πεντηκονταετηρίδος της Θεσσαλονίκης,  Θεσσαλονίκη 1912-1962, Θεσσαλονίκη, χ.χ., σ. 489-527, όπου καταγράφει και τις μη λογοτεχνικές εκδόσεις, επιβεβαιώνει τη θέση αυτή. Ζητούμενο βέβαια παραμένει μια νέα συστηματική βιβλιογραφική έρευνα για τις εκδόσεις στη Θεσσαλονίκη που θα εμπλουτίσει τις υπάρχουσες εργασίες δίνοντας σημαντικά στοιχεία για την ιστορία της πόλης.

Ο περιοδικός τύπος που σχετίζεται με το πανεπιστήμιο χωρίζεται κυρίως σε δύο κατηγορίες. Από τη μια οι διάφορες επιστημονικές επετηρίδες και τα επιστημονικά περιοδικά που εκδίδουν οι σχολές και τα τμήματα. Από την άλλη τα φοιτητικά περιοδικά. Περιοδικά συχνά βραχύβια, με ποικιλία ύλης, βήμα και πεδίο τριβής νεανικών φωνών και ανησυχιών. Επιστημονικά, λογοτεχνικά, πολιτικά, συνδικαλιστικά, ποικίλης ύλης. Άλλα πιο φροντισμένα, κάποια αυτοσχέδια. Θα άξιζε να γίνει μία συστηματική προσπάθεια καταγραφής τους.

Στις συλλογές μας αυξάνονται σταδιακά παρόμοια αποκτήματα για τα οποία χαιρόμαστε ιδιαίτερα. Ορισμένα από αυτά θα σας παρουσιάσουμε εδώ. Σαν μια στιγμή μέσα στην ιστορία των χιλιάδων φοιτητών που έμαθαν, ερωτεύθηκαν και έζησαν στο πανεπιστήμιο αυτό.

Το πιο γνωστό ίσως φοιτητικό περιοδικό που ξεπήδησε μέσα από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης τον καιρό της κατοχής και ίσως ένα από τα γνωστότερα και πλέον επιδραστικά ελληνικά νεανικά περιοδικά ήταν το Ξεκίνημα, έκδοση του Εκπολιτιστικού Ομίλου Πανεπιστημίου. Στις σελίδες του περιοδικού ξεχωρίζει το όνομα του «αρχισυντάκτη» Μανόλη Αναγνωστάκη καθώς και άλλων συνεργατών του όπως του Θανάση Φωτιάδη, του Κλείτου Κύρου, του Πάνου Θασίτη.

xekinima_9-10_front

Στα 1946 το Δελτίο του Συλλόγου των Φοιτητών της Φυσικομαθηματικής Σχολής & Χημείας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης λειτουργεί κυρίως σαν βοήθημα όπως φαίνεται από τα περιεχόμενά του.

deltio_fis0001

Ενημερωτικό κυρίως χαρακτήρα είχε το Δελτίον Συλλόγου Διεθνών Σχέσεων Φοιτητών Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Εδώ άδετο τεύχος του 1961.

deltion_diethno

Το 1955 κυκλοφορεί το περιοδικό Τα Φοιτητικά Γράμματα της Θεσσαλονίκης, έκδοση της Επιμορφωτικής Φοιτητικής Ενώσεως Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ποικίλη ύλη που περιλαμβάνει και λογοτεχνία με ένα διήγημα του Βασίλη Βασιλικού.

foititika_grammata0001

Περιοδικό  με παρόμοιο τίτλο είναι τα Φοιτητικά Γράμματα έκδοση της Φοιτητικής Ένωσης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου με αρχισυντάκτη τον Βίκτωρα Νέτα. Το τεύχος 13 είναι από το 1959.

foititika_grammata0002

Ο εφημεριδόσχημος Σπουδαστικός Κόσμος, κυκλοφόρησε το 1963  με διευθυντή και αρχισυντάκτη τον Ι. Ανδρέαδη. Ανάμεσα στους συνεργάτες του βρίσκουμε τον Κωστή Μοσκώφ και τον Άλκη Σαχίνη.

spoud_kosmos_full

Οι Μήνες εκδόθηκαν αρχικά το 1962 από το Σύλλογο Φοιτητών Φιλοσοφικής. Περιείχαν μελέτες, ελληνική και μεταφρασμένη λογοτεχνία, κριτική. Εδώ τεύχος του 1965.

mines0001

Μεταπολιτευτικά άνθησε το έντονα πολιτικοποιημένο φοιτητικό περιοδικό. Ανάμεσά τους οι Νέοι Αγώνες, Περιοδική Έκδοση του Συλλόγου Φοιτητών Φιλοσοφικής και Ι.Ξ.Γ. με αρχισυντάκτη τον Κλέαρχο Τσαουσίδη. Εδώ το τεύχος 2 με ημερομηνία έκδοσης 17 Νοέμβρη 1975.

neoi_agones

Τον Φεβρουάριο του 1977 εκδίδεται το πρώτο τεύχος του Η εξέγερση είναι δίκαια, σπουδαστικό περιοδικό για μια προλεταριακή αριστερά. Το περιοδικό διευθύνεται από συντακτική επιτροπή και στην πρώτη του σελίδα έχει προμετωπίδα τη φράση «Το προλεταριάτο πρέπει ν’ ασκήσει παντού την εξουσία του, ΜΑΟ».

eksegersi0001

Το Χωρίς Ρεκόρ, έκδοση της Συσπείρωσης ΤΕΦΑΑ κυκλοφόρησε για πρώτη φορά τον 1985. Με έντονα κριτική διάθεση και αντισυμβατική ματιά πάνω στο ζήτημα των Ολυμπιακών Αγώνων το τεύχος 4 του 1988.

xoris_rekor0001

Τα σκυλάκια του Παυλώφ, περιοδικό που εκδίδεται στο στέκι της παλιάς ΦΛΣ εκδόθηκαν για πρώτη φορά μάλλον στα τέλη του 1986 ή στις αρχές του 1987.  Στη συλλογή μας εντοπίστηκαν τέσσερα πολυσέλιδα τεύχη  από τον Απρίλη του 1987 έως τον Απρίλη του 1989. Με έντονο το στοιχείο της αυτονομίας στις σελίδες του, το περιοδικό συμμετείχε με δική του εκπομπή στο Ράδιο Ουτοπία,  ένα σημαντικό εγχείρημα αυτοδιαχειριζόμενης ραδιοφωνίας στη Θεσσαλονίκη στα τέλη της δεκαετίας του 1980.

ta_skilakia_tou_pavlof0001

Την ίδια περίπου εποχή εκδίδεται το πρώτο τεύχος της Μανούβρας, περιοδικού που βγαίνει στο Στέκι Βιολογικού. Συλλογική, αυτοσχέδια δουλειά που αποτυπώνει τον ελευθεριακό χαρακτήρα του Στεκιού, το οποίο υπάρχει ακόμα.

manouvra0001

Ιστορίες παρεών, συλλογικοτήτων, κοινωνικών αγώνων, προσωπικών διαδρομών, φιλοδοξιών, συγκρούσεων και πολλών άλλων γίνονται ορατές και μπορούν να αφηγηθούν μέσα από την ιστορία των «μικρών» εντύπων. Μην τα πετάτε.

Γιώργος Κουμαρίδης

τρία Αρχεία μιλούν για σχολεία της Θεσσαλονίκης

Η σημερινή ανάρτηση σχετίζεται με μία εκδήλωση.

Με αφορμή την ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΡΧΕΙΩΝ, την Πέμπτη 9 Ιουνίου 2016, τρία Αρχεία της Θεσσαλονίκης μιλούν για Σχολεία της πόλης, μέσα από τεκμήρια και χάρτες. Συγκεκριμένα, το Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας (ΙΑΜ), το Αρχείο Χαρτογραφικής Κληρονομιάς (ΑΧΑΚ) και το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ) ενώνουν τις δυνάμεις τους, ανοίγουν τα αρχεία τους και γιορτάζουν. Σας καλούμε στον χώρο του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ, Βασιλίσσης Όλγας 108, Βίλα Καπαντζή, από τις 11:00 έως τις 19:00 σε μια πρώτη γνωριμία με τον κόσμο των αρχείων και των χαρτών. Ελάτε να συζητήσουμε για τη σημασία των αρχείων, το παρόν και το μέλλον τους, την αξία τους. Ενημερωθείτε για τις συλλογές μας, ρωτήστε μας για το πώς μπορείτε να τις χρησιμοποιήσετε και μάθετε γιατί δεν πρέπει να πετάξετε εκείνα τα παλιά χαρτιά του παππού.

Το 2007 το Διεθνές Συμβούλιο Αρχείων καθιέρωσε την 9η Ιουνίου ως Παγκόσμια Ημέρα Αρχείων. Ο εορτασμός της ημέρας αυτής έχει ως βασική στόχευση να ευαισθητοποιήσει το κοινό για τη σημασία και τον ρόλο των αρχείων, να προβάλει το έργο των αρχειακών φορέων καθώς και τον πλούτο των συλλογών τους και να καλλιεργήσει την αρχειακή συνείδηση.

Για τον φετινό εορτασμό αναζητήσαμε ίχνη της παρουσίας τεσσάρων ιστορικών σχολείων της Θεσσαλονίκης στις συλλογές του ΙΑΜ, του ΑΧΑΚ και του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ: Παρθεναγωγείο Θεσσαλονίκης, Διδασκαλείο Θηλέων, Πειραματικό Σχολείο του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Κολλέγιο Ανατόλια. Μια μικρή περιήγηση στην ιστορία τους αποκαλύπτει γιατί τα αρχεία και οι χάρτες είναι απαραίτητα για την ανασύσταση του παρελθόντος και την ιστορική έρευνα. Η παρουσίαση του υλικού αυτού με προβολή, σχολιασμό και χρόνο για συζήτηση, συνολικής διάρκειας μίας ώρας, είναι προγραμματισμένη στις 11:30, 14:30 και 17:30.

Δείτε περισσότερα για τα τρία Αρχεία στο δελτίο τύπου της εκδήλωσης και κατεβάστε την αφίσα.

Την Πέμπτη 9 Ιουνίου 2016 στον χώρο του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ, Βασιλίσσης Όλγας 108, Βίλα Καπαντζή, από τις 11:00 έως τις 19:00 , προβολές στις 11:30, 14:30, 17:30.

Είσοδος ελεύθερη | Λεωφορεία ΟΑΣΘ: στάση Πέτρου Συνδίκα, γραμμές (από κέντρο) 5, 6, 8, 33 – στάση Ανάληψη, γραμμές (προς κέντρο) 3, 5, 6, 8 | Υπάρχει χώρος στάθμευσης για το κοινό | Πληροφορίες: τηλ. 2310295176.

Πρόσκληση

Εμείς εδώ θα δώσουμε μια μικρή πρόγευση με τεκμήρια που προέρχονται από αρχεία του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ. Συγκεκριμένα από τέσσερα αρχεία στα οποία εντοπίσαμε ίχνη της παρουσίας τριών σημαντικών σχολείων της μεσοπολεμικής Θεσσαλονίκης: του Διδασκαλείου Θηλέων Θεσσαλονίκης, του Κολλεγίου Ανατόλια και του Πειραματικού Σχολείου του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για τα αρχεία της Αφρούλας Κανάκη-Πασχαλίδου, της Ρούλας Παπαδημητρίου, του Κλείτου Κύρου και του Βασίλειου Τατάκη. Όλα τους αποτελούν καλά παραδείγματα του πλούτου που μπορεί να κρύβεται στα αρχεία ιδιωτών.

Η Αφρούλα Κανάκη Πασχαλίδου  εργάστηκε για χρόνια ως δασκάλα σε σχολεία της Θεσσαλονίκης. Υπήρξε μαθήτρια του Μίλτου Κουντουρά όταν αυτός ήταν διευθυντής του Διδασκαλείου Θηλέων Θεσσαλονίκης, την τριετία 1927-1930, καθώς και μέλος της ομάδας των μαθητριών του που ανέδειξαν το έργο του. Στο αρχείο εντοπίστηκε πλήθος τεκμηρίων που δείχνει τη δουλειά που έγινε στο πρωτοποριακό εκείνο σχολείο καθώς και την επίδραση που είχε το σχολείο στις μαθήτριές του. Πρακτικά συγκεντρώσεων, προγράμματα εκδηλώσεων, θεατρικά έργα που έγραψαν οι μαθήτριες, φωτογραφίες, αντίγραφα χειρογράφων του Κουντουρά. Δείτε την περιγραφή του αρχείου εδώ

Kanaki_Pasxalidou_032

Φωτογραφία από το δράμα «Οι τελευταίες μέρες του Σωκράτη» που έγραψαν μαθήτριες του Διδασκαλείου και έπαιξε η Β΄ τάξη τον Ιούνιο του 1930.

 

Kanaki_pasxalidou_023

Ο Μίλτος Κουντουράς στο γραφείο του, 1930.

 

Kanaki_pasxalidou_022

Μαθήτριες στην κεντρική είσοδο. Ο Κουντουράς αντικατέστησε την ποδιά με καινούρια στολή. Το κόκκινο μαντήλι που φορούσαν οι μαθήτριες προκάλεσε την αντίδραση συντηρητικών κύκλων της πόλης καθώς συνδέθηκε με τον κομμουνισμό, για τον οποίο άλλωστε κατηγορήθηκε ο Κουντουράς.

 

Η Ρούλα Παπαδημητρίου υπήρξε συγγραφέας, εκδότρια του Περιοδικού Ελληνίδων Βορείου Ελλάδος και γυναίκα με έντονη κοινωνική και φιλανθρωπική δράση. Υπήρξε μαθήτρια του American Boarding School for Girls (το «Θηλέων» του Ανατόλια). Στο αρχείο της εντοπίστηκε πλούσιο φωτογραφικό υλικό από το σχολείο, όταν αυτό στεγαζόταν σε ένα μεγάλο σπίτι της οδού Θεμιστοκλή Σοφούλη. Η Παπαδημητρίου έγραψε το βιβλίο Αναμνήσεις από το Κολλέγιο Ανατόλια, Θεσσαλονίκη 2007. Δείτε την περιγραφή του αρχείου εδώ.

Papadimitriou002

Το κτίριο του «Θηλέων» του Ανατόλια, στην οδό Θεμιστοκλή Σοφούλη.

 

Papadimitriou004

Παίζοντας base-ball στην αυλή του σχολείου, 1929.

 

Papadimitriou006a

Έλεγχος της Αργυρούλας (Ρούλας) Βαρέλλα (πατρικό επώνυμο της Παπαδημητρίου), Ιανουάριος 1928. Το όνομα του σχολείου είναι American Boarding School for Girls.

Το αρχείο του ποιητή Κλείτου Κύρου είναι το πιο γνωστό από τα τέσσερα. Ο Κύρου υπήρξε μαθητής στο Κολλέγιο Ανατόλια από το 1932 έως το 1939. Αγάπησε πολύ το σχολείο του και διέσωσε πλήθος φωτογραφιών, ημερολόγιο από εκδρομή της τάξης του στο Άγιο Όρος και δέκα φύλλα της χειρόγραφης εφημερίδας με τίτλο Βεντούζα που εξέδιδε η τάξη του. Δείτε την περιγραφή του αρχείου εδώ.

Kyrou_Lefkoma001

Η τάξη του 1939 στην Α΄τάξη του Κολλεγίου, στην περιοχή Χαριλάου, 1934. Στο κέντρο με το μουστάκι ο γνωστός καθηγητής του Κολλεγίου, Λάμπρος Παραράς.

 

Kyrou_Lefkoma006

Το συγκρότημα του Κολλεγίου στην Πυλαία τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του, δεύτερο μισό της δεκαετίας του  1930.

 

ventouza_08

Η χειρόγραφη εφημερίδα Βεντούζα που εξέδιδε η τάξη του 1939 και έγραφε ο Κύρου.

Ο Βασίλειος Τατάκης υπήρξε σημαντικός εκπαιδευτικός και καθηγητής φιλοσοφίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Το 1934 διορίστηκε πρώτος διευθυντής του Πειραματικού Σχολείου του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, από όπου εκδιώχθηκε από το καθεστώς Μεταξά, σύντομα μετά την εκδίωξη του ιδρυτή και επόπτη του σχολείου Αλέξανδρου Δελμούζου. Στο αρχείο εντοπίστηκαν λίγα αλλά σημαντικά τεκμήρια που σχετίζονται με τη θητεία του στο σχολείο, όπως οι σημειώσεις που κρατούσε τους πρώτους μήνες λειτουργίας του σχολείου καθώς και εκθέσεις ετήσιας δράσης. Δείτε την περιγραφή του αρχείου εδώ.

Tatakis_photo005

Ο Βασίλειος Τατάκης (τρίτος από αριστερά) με καθηγητές του Πειραματικού

 

sxolikh _zwh1_1

Σημειώσεις του Τατάκη σχετικά με τη λειτουργία του Πειραματικού, 1934

 

ekthesi_delmouzou

Επιστολή του Αλέξανδρου Δελμούζου, επόπτη του Πειραματικού, προς τον Πρόεδρο του Εκπαιδευτικού Συμβουλίου σχετικά με τον Τατάκη ως διευθυντή του σχολείου. Γράφει ανάμεσα σε άλλα : «…δύναμαι να ειπώ ότι ο κ. Τατάκης είναι εις των πολυτιμοτέρων εργατών της ελληνικής παιδείας».

Για περισσότερα σας περιμένουμε. Καλό καλοκαίρι.

Γιώργος Κουμαρίδης