Γράμματα από την Αμερική

Γράμματα από την Αμερική

Στο πρώτο άρθρο του blog παρουσιάσαμε το αρχείο του ναυτικού πρακτορείου Τσίμπη το οποίο περιέχει σημαντικά τεκμήρια για την υπερπόντια μετανάστευση Ελλήνων στον Μεσοπόλεμο. Στο ΕΛΙΑ στη Θεσσαλονίκη φυλάσσεται ένα ακόμη αρχείο που περιέχει σημαντικά τεκμήρια για το ίδιο θέμα και το οποίο θέλαμε από καιρό να παρουσιάσουμε. Το αρχείο της οικογένειας Χρόνη περιέχει την αλληλογραφία των οικογενειών Χρόνη και Πιπέρου, μέλη των οποίων μετανάστευσαν στις ΗΠΑ στις αρχές του 20ού αιώνα. Συγκεκριμένα περιέχονται επιστολές κυρίως του Κωνσταντίνου και του Παναγιώτη Χρόνη από το Peabody της Μασσαχουσέτης προς τον αδελφό τους Δημήτριο στην Αθήνα καθώς και του Γεώργιου Πιπέρου από τη Νέα Υόρκη προς τους γονείς του, την αδελφή του, Αναστασία, σύζυγο του Δημήτριου Χρόνη, και άλλους συγγενείς  του στην Ελλάδα.

xronis_1_1kon_pros_dim0001

Οι επιστολές αναφέρονται στα καθημερινά. Δυσκολίες στην προσαρμογή, αλλαγές στη δουλειά (όταν υπάρχει), συνθήκες εργασίας, υγεία, εξοικονόμηση χρημάτων για αποστολή στην Ελλάδα. Ξεκινάνε με το τυπικό «υγιαίνωμεν, το ίδιο ευχόμεθα δι’ υμάς» και στη συνέχεια δίνουν πληροφορίες χωρίς να αφήνουν να φανούν εύκολα συναισθήματα. Παρουσιάζουν όμως εξαιρετικό ενδιαφέρον όταν κάτι τέτοιο γίνεται. Δίνουν ακόμη πληροφορίες για την οικονομική και πολιτική κατάσταση στις ΗΠΑ και τον τρόπο που αυτή βιώνεται από τους μετανάστες. Σημειωτέον ότι οι δουλειές σύμφωνα με τους επιστολογράφους μας ήταν λίγες τόσο στις αρχές του αιώνα όσο και μετά το κραχ του 1929.

Σχεδόν μόνιμη έγνοια των επιστολογράφων στα γραπτά τους είναι η αποστολή χρημάτων στους συγγενείς τους (κυρίως γονείς και αδέλφια) και η αδυναμία πραγματοποίησής της. Αποτέλεσμα νοοτροπιών και οικογενειακών πρακτικών αλλά και έντονης πίεσης από το συγγενικό περιβάλλον η αποστολή χρημάτων εμφανίζεται εδώ εν τη γενέσει της. Γνωρίζουμε βέβαια από τη μεγάλη εικόνα τη σημασία των εμβασμάτων για την ελληνική οικονομία των αρχών του 20ου αιώνα. Εδώ όμως βλέπουμε την προσπάθεια των μεταναστών να μαζέψουν δολάριο το δολάριο ένα μικρό ποσό για την απαραίτητη αποστολή.

Στο σημερινό άρθρο θα παραθέσουμε ορισμένες επιστολές δίνοντας τον λόγο στους ίδιους τους μετανάστες. Οι επιστολές είναι ενδεικτικές και λειτουργούν πιο πολύ σαν μια υπενθύμιση του πλούτου που μπορεί να κρύβεται στα οικογενειακά αρχεία. Ενός πλούτου που στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι απαραίτητος για την κοινωνική ιστορία της μετανάστευσης ενώ ταυτόχρονα παρουσιάζει συχνά γλωσσικό ενδιαφέρον. Χαιρόμαστε που τον τελευταίο καιρό το αρχείο έχει προσελκύσει ερευνητές.

epistoli 4, sel 1 & 2 georgios piperow pros patera

Επιστολή του Γεώργιου Πιπέρου προς τον πατέρα του, Νέα Υόρκη, 1.8.1907

Στην πρώτη επιστολή του Γεώργιου Πιπέρου προς τον πατέρα του μετά την άφιξη του στις ΗΠΑ πληροφορούμαστε τα σχετικά με το ταξίδι του (κράτησε 23 ή 28 μέρες και τον πείραξε η θάλασσα μόνο δυο φορές), τη δουλειά που βρήκε και τον λόγο που έμεινε στη Νέα Υόρκη: «μάθε ότι θα μένω εις την Νέαν Υόρκην διότι μέσα εις το πλοίο εχάλασα διο δολάρια και ένα και μυσό έξω γίνονται 3 1/2 και [δυσανάγνωστο} όπου θα έδυνα στο συδηρόδρομο 19 1/2 θα μου έμεναν 50 σεντ. Και για αυτό δεν επήγα εις το Σικάγο».

epistoli 5, sel 1 georgios piperos pros patera

epistoli 5, sel 2 georgios piperos pros patera

Επιστολή Γεώργιου Πιπέρου προς τους γονείς του, Νέα Υόρκη, 11.9.1907

Ο Πιπέρος επανέρχεται περίπου ένα μήνα αργότερα. Στο γράμμα μπορούμε να εντοπίσουμε τα προβλήματα -ή του χρόνους- επικοινωνίας (περιμένει απάντηση 49 ημέρες) της εποχής. Ταυτόχρονα ο Πιπέρος πληροφορεί τους γονείς του για τη δουλειά που  βρήκε: [Ο Θάνος] «είχε πάρη μία μόστρα λουστραρία με διο καρέκλες. Αυτός εκαθόταν εις την λουστραρίαν κι εγώ εύγενα έξω εις τη θάλασα που κάνουνε μπάνιο κι επούλαγα γλυκά» και συνεχίζει «τόρα που σας γράφο δουλεύω εις ένα ξενοδοχείο με 15 τάλαρα τον μήνα εις τα πιάτα».

epistoli 8, sel 1 georgios piperos pros goneis

epistoli 8, sel 2 georgios piperos pros goneis

Επιστολή Γεώργιου Πιπέρου προς τους γονείς του, Νέα Υόρκη, 14.7.1908

Ένα χρόνο αργότερα ο Πιπέρος δουλεύει στο ρεστοράν ενός μικρού αγγλικού ξενοδοχείου όπου είναι ο μόνος Έλληνας, γεγονός που ο ίδιος θεωρεί ότι θα τον βοηθήσει να μάθει τη γλώσσα γρήγορα. Ετοιμαζόταν τότε  να δουλέψει λίγο ακόμα για να στείλει στους δικούς του έως 40 δολάρια αλλά: «κατά τύχη με πιάνει το δόντι και εφούσκοσε το μάγουλο μου και εκάθησα 1 1/2 βδομάδα χορίς δουλειά και έμινα μόνον με 5 δολάρια». Στο τέλος ζητάει από τους δικούς του να μη στέλνουν χαιρετίσματα «στον αφεντικό» του διότι κάποιοι τον κοροϊδεύουν, πιθανότατα γιατί «ο αφεντικός» του έχει 85 ξενοδοχεία μέσα στη Νέα Υόρκη και από ένα διευθυντή στο καθένα. Μπλέξιμο.

xronis_1_1pan_pros_dim

 

epistoli 3, sel 1 panagiotis pros dimitrio xroni

Επιστολή Παναγιώτη Χρόνη προς τον αδελφό του, Δημήτρη, Peabody Mass, 21.3.1920

Ο Παναγιώτης Χρόνης γράφει στον αδελφό του Δημήτριο μόλις έφτασε στις ΗΠΑ: «μάθε εγό κατόρθοσα μαιτά βασάνον και κονόμησα το ησητήριο και ήλθα εις Αμαιρική  και ήμαι έτημος να στήλο ησητήριο να έλθη και ο Κόστας απάνου». Συνεχίζει ζητώντας από τον αδελφό του να προσέχει τους γονείς τους και την αδελφή τους.

epistoli 1, sel 1 kostas pros dimitrio xroni

epistoli 1, sel 2 kostas pros dimitrio xroni

Επιστολή Κώστα Χρόνη προς τον αδελφό του, Δημήτρη, Peabody Mass, 30.12.1930

Δέκα χρόνια μετά ο Κώστας έχει φτάσει και έχει εγκατασταθεί στην ίδια πόλη με τον αδελφό του. Στο μεταξύ βέβαια έχει έλθει και η κρίση μετά το κραχ του 1929: «ίδων να μας γράφις δια την αεργείαν όπου ήνε εδώ εις την Αμερικήν καθός γράφουν η εφημερίδες μάλιστα ήνε όλα σοστά. Εδώ υπάρχη μεγάλι κρίσης. Εκατομύρια εργάτες κάθοντε. Αλά τη να κάμουν και που να παν όπου και να θέλουν να φίγουν δεν έχουν χρίματα πολή δεν έχουν τα ναύλα να φίγουν και περιμένουμε μίπος και φτιάξη η κατάστασις». Οι ίδιοι είναι τυχεροί διότι έχουν περιστασιακά δουλειά, η οποία επαρκεί μόνο για τα έξοδα, στα «πετσιάτικα», δηλαδή στα βυρσοδεψεία, που υπήρχαν στο Peabody.

epistoli 2, sel 1 kostas pros dimitrio xroni

epistoli 2, sel 2 kostas pros dimitrio xroni

Επιστολή Κώστα Χρόνη προς το αδελφό του, Δημήτριο, Peabody Mass, 8.1.1938

Οχτώ χρόνια μετά από την προηγούμενη επιστολή, η ανεργία χτύπησε και τον Κώστα Χρόνη ο οποίος βέβαια στο μεσοδιάστημα κατάφερε και αγόρασε ένα σπίτι το οποίο τώρα δεν μπορεί να πουλήσει. Γράφει ακόμη ο Κώστας για την προτροπή του αδελφού του, Δημήτρη, να γυρίσει πίσω στην Ελλάδα: «μου έγραφες εάν θέλω να έλθω κάτου έστω και τα ναύλα εάν δεν έχω, αλά το θεωρώ ενδροπή έπιτα από 18 χρόνια απουσίας από το σπίτι μας να έλθω άσεντζος κάτου».

Γιώργος Κουμαρίδης