Διαγραφές και διορθώσεις

Διαγραφές και διορθώσεις

Αφορμή για το σημερινό άρθρο δίνουν τα μουτζουρωμένα χαρτιά. Όχι τα πολύ μουτζουρωμένα, αυτά που κάποιος σημειώνει και σβήνει και ξαναγράφει αλλά εκείνα που φέρουν ορισμένα τυπωμένα στοιχεία (συνήθως επιστολόχαρτα) που για κάποιο λόγο πρέπει να σβηστούν. Στην Ελλάδα της πλούσιας σε αλλαγή καθεστώτων ιστορίας οι αλλαγές στο όνομα του κράτους και στα σύμβολα που το συνόδευαν ήταν αρκετές. Αλλαγές συχνές υπήρχαν ακόμη στις ονομασίες υπουργείων και των υπηρεσιών τους καθώς και σε άλλους φορείς της δημόσιας διοίκησης. Μία διοικητική αλλαγή συνοδεύεται από την ανάγκη τυπώματος εκ νέου φακέλων, επιστολόχαρτων, αιτήσεων. Μέχρι να γίνει αυτό όμως;

Η χρήση με μια μικρή μουτζούρα προκρίνεται ως λύση. Οικονομία χαρτιού; Προτιμότερη από την πολτοποίηση. Ιδίως σε περιόδους που το χαρτί είναι σπάνιο και κοστίζει. Μικρό χρονικό διάστημα προσαρμογής μέχρι να έρθουν τα νέα, σωστά έντυπα; Όμως η επικοινωνία πρέπει να γίνει, η επιστολή πρέπει να φύγει. Περίοδος πολιτικής ρευστότητας; Ας περιμένουμε λίγο πριν τα αλλάξουμε.

Εμείς το φαινόμενο το συναντήσαμε κυρίως σε δημόσια έγγραφα. Αλλά σίγουρα παρατηρείται και σε ιδιωτικά. Συχνό παράδειγμα οι αλλαγές στην επωνυμία ή στα στοιχεία κάποιας φίρμας.

Όσο για τον τρόπο. Μια μονοκοντυλιά, μικρές διαγώνιες γραμμές, δακτυλόγραφα κυκλάκια, μια σφραγίδα, μια μουτζούρα. Όλα διαγράφουν το παλιό. Μια νίκη επί του παρελθόντος (και) μέσω της μελάνης. Το οποίο δεν νικήθηκε ακόμη κατά κράτος και αχνοφαίνεται μέχρι να έρθει η παραγγελία από το τυπογραφείο.

kyriakidis_2_1_vasileio_politeia001_cut

kyriakidis_2_1_vasileio_dimokratia002_cut

αρχείο Στίλπωνα Κυριακίδη, υποφ. 2.1

Αρχικά δύο επιστολές από το αρχείο του Στίλπωνα Κυριακίδη, διευθυντή του Λαογραφικού Αρχείου από το 1918. Στην πρώτη το Βασίλειον της Ελλάδας και ο θυρεός του αντικαθίστανται από την ονομασία Ελληνική Πολιτεία. Αυτή ήταν η νέα, προσωρινή ονομασία του ελληνικού κράτους που προέκυψε μετά την ανακήρυξη της δημοκρατίας και το δημοψήφισμα της 13.4.1924 μέχρι περίπου και τα τέλη Μαΐου του ίδιου χρόνου. Για τη λησμονημένη αυτή ονομασία ευελπιστούμε να επανέλθουμε σύντομα. Τελικά επικράτησε η ονομασία Ελληνική Δημοκρατία που τη βρίσκουμε στην επιστολή του Ιουνίου του 1925.

epistoli_ioanni_panteli_milosi_cutepistoli antiprosopou nautikon praktoreion milosi 1, arxeio tsimpi_cut

epistoli antiprosopou nautikon praktoreion milosi 2, arxeio tsimpi_cut

Επιστολόχαρτα μιας εταιρείας που άλλαζε ονόματα, αρχείο Τσίμπη, υποφ. 4.1

Εδώ ο ιδιωτικός τομέας. Οι πράκτορες Ιωάννης (δακτυλόγραφη προσθήκη) & Pantelis J. Milossis στη Φλώρινα το 1924 γίνονται σκέτο  J. Millosis (με σβήσιμο του Pantelis) δύο βδομάδες αργότερα για να επέλθει η ολική αλλαγή σε Jean Milossis δύο χρόνια αργότερα.

papadimitriou_9_3001

Επιστολική κάρτα του Γιώργου Παπαδημητρίου προς τη γυναίκα του, Ρούλα, από το μέτωπο της Αλβανίας, αρχείο Ρούλας Παπαδημητρίου, υποφ. 9.3

Χρήση λαφύρων του εχθρού. Ο Ελληνικός Στρατός στη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου του 1940-1941 μάλλον έπεσε πάνω σε μπόλικες επιστολικές κάρτες του Ιταλικού Στρατού. Διαγράφηκαν με μελάνι ο θυρεός και ο τίτλος Cartolina Postale per le Forze Armate και προστέθηκε χειρόγραφα το Ελληνικός Στρατός πριν μοιραστούν στους στρατευμένους για την αλληλογραφία τους.

voulgariki002_cut

αρχείο Βουλγαρικής Κατοχής στη Μακεδονία και Θράκη, φ. 1

Η Ελληνική Πολιτεία επανεμφανίστηκε το 1941. Ήταν η ονομασία που επέλεξε για το ελληνικό κράτος η δωσιλογική κυβέρνηση που σχηματίστηκε στα τέλη Απριλίου του 1941 με επικεφαλής τον Γεώργιο Τσολάκογλου. Η ονομασία διατηρήθηκε μέχρι και την απελευθέρωση. Στο παραπάνω επιστολόχαρτο το Βασίλειον της Ελλάδος και ο θυρεός διαγράφονται με δακτυλόγραφα κυκλάκια και διαγωνίους αντίστοιχα.

kokolis001_cut

αρχείο Ξενοφώντα Κοκόλη

Η αλλαγή εν μέσω Χούντας. Σε επιστολόχαρτο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το Βασίλειον της Ελλάδος διαγράφεται με δακτυλόγραφα & και αντικαθίσταται από την Ελληνική Δημοκρατία που εγκαθίδρυσε ο Γεώργιος Παπαδόπουλος τον Ιούνιο του του 1973, αλλαγή που επικυρώθηκε δύο μήνες αργότερα με το νόθο δημοψήφισμα της 29.7.1973.

alexandridis_pouli_sti_thesi_tou_cut

alexandridis_pouli_diagrammeno_cut

αρχείο Δημητρίου Αλεξανδρίδη

Η τελευταία αλλαγή (η οποία είναι και επίκαιρη καθώς χθες ήταν η επέτειος της πτώσης της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών). Σε επιστολόχαρτο του Εθνικού Οργανισμού Καπνού με μια μουτζούρα τον Σεπτέμβριο του 1974. Πάει το πουλί.

Καλό υπόλοιπο καλοκαίρι.

Γιώργος Κουμαρίδης

 

Advertisements

ένα ναυτικό πρακτορείο στο Μεσοπόλεμο

Το ναυτικό πρακτορείο Πέτρου και Κωνσταντίνου Τσίμπη (θείος και ανιψιός) ιδρύθηκε στον Πειραιά το 1896 και ήταν ένα από τα παλιότερα του είδους. Ο Πέτρος Τσίμπης πέθανε γύρω στα 1927 και την επιχείρηση συνέχισε μόνος του ο Κωνσταντίνος, άγνωστο μέχρι πότε.  Το πρακτορείο ειδικεύθηκε κυρίως στην υπερπόντια μετανάστευση και υπήρξε αντιπρόσωπος μεγάλων εταιρειών όπως του ναυτικού πρακτορείου A. Cabaud (με έδρα τη Μασσαλία) και των ακτοπλοϊκών White Star Line και Red Star Line.

Στο αρχείο σώζονται τεκμήρια της περιόδου 1924-1931. Σώζεται κυρίως η εξερχόμενη αλληλογραφία του πρακτορείου (6 βιβλία αντιγραφής επιστολών της περιόδου 1926-1931) αλλά και ένα μικρό κομμάτι εισερχόμενης αλληλογραφίας,  πληροφορίες για δρομολόγια και διατυπώσεις προς τους ταξιδιώτες για Αυστραλία, Αμερική και Καναδά καθώς και διαφημιστικά φυλλάδια υπερατλαντικών ατμόπλοιων.

fakelos_tsimpi

Φάκελος της επιχείρησης με τυπωμένα τα στοιχεία της στα γαλλικά

Το αρχείο προσφέρεται για τη μελέτη της υπερπόντιας μετανάστευσης των Ελλήνων δίνοντας στοιχεία για τα δίκτυα, τις τάσεις και τις διαδικασίες που την συνόδευαν. Τα έτη που καλύπτονται από τα τεκμήρια που σώθηκαν, η μεγάλη φυγή Ελλήνων προς τις Η.Π.Α. έχει σταματήσει ως αποτέλεσμα ενός ομοσπονδιακού νόμου για τον περιορισμό της μετανάστευσης από την νοτιοανατολική Ευρώπη που εκδόθηκε το 1922. Στις Η.Π.Α. πλέον ταξίδευαν μόνο όσοι είχαν αποκτήσει την αμερικανική υπηκοότητα ή  είχαν άδεια να επιστρέψουν στη χώρα. Η μετανάστευση διοχετεύθηκε τότε προς άλλους προορισμούς. Αργεντινή, Χιλή, Κούβα, Μεξικό, Καναδά και Αυστραλία

epistoloxarto_1

Τυποποιημένη επιστολή του πρακτορείου σε πελάτες του, με την οποία τους ζητάει να το επιλέξουν ξανά για το ταξίδι της επιστροφής τους στις Η.Π.Α. Στην αριστερή στήλη τυπωμένες οι υπηρεσίες που προσφέρει ο Κωνσταντίνος Τσίμπης

Το πρακτορείο εκδίδει εισιτήρια για όλους τους παραπάνω προορισμούς. Το ταξίδι για τη Νέα Υόρκη γίνεται συνήθως μέσω Μασσαλίας και Χερβούργου. Οι Τσίμπη συνεργάζονται στενά για τους προορισμούς της Αμερικής με τον οίκο Α. Cabaud, με τον οποίο έχουν τακτικότατη επικοινωνία (μακράν το μεγαλύτερο κομμάτι της αλληλογραφίας του αρχείου).Συχνή επικοινωνία και συνεργασία έχουν ακόμη με τον Ευάγγελο Αρβανιτόπουλο στο Πορτ-Σάιντ, λιμάνι μέσω του οποίου γίνονταν τα ταξίδια στην Αυστραλία.

dromologiavamerikis

δρομολόγια υπερωκεανείων για τις ΗΠΑ και τον Καναδά

Το πρακτορείο μαζί με την έκδοση εισιτηρίων αναλάμβανε την διευθέτηση των ταξιδιωτικών εγγράφων των επιβατών με τις προξενικές αρχές των χώρων υποδοχής στην Αθήνα, μετέφερε αποσκευές για τρίτους, συνόδευε επιβάτες. Ακόμη ενημέρωνε τους ενδιαφερόμενους για τις διατυπώσεις που χρειάζονταν για να ταξιδέψουν ή για πιθανές αλλαγές των νόμων.

dromologianamerikis

Ενημερωτική επιστολή που περιλαμβάνει τα δρομολόγια και τις τιμές των ναύλων για λιμάνια της νότιας Αμερικής. Περιλαμβάνει ακόμη τις διατυπώσεις που πρέπει να προσκομίσει ο επιβάτης για μετάβαση στην Αργεντινή

Αν και απουσιάζουν τεκμήρια που θα έδιναν την ιστορική εξέλιξη της εταιρείας, από την αλληλογραφία που διασώθηκε διαπιστώνουμε ότι οι Τσίμπη ήταν πολύ δραστήριοι στο χτίσιμο δικτύων που δυνητικά θα τους εξασφάλιζαν πελάτες. Έγραφαν πολύ. Στους ευχαριστημένους πελάτες ζητώντας τους να τους προτιμήσουν ξανά καθώς και να τους δώσουν τις διευθύνσεις συμπατριωτών ή φίλων τους. Στους πράκτορες, επίσημους και ανεπίσημους, που υπήρχαν στις επαρχιακές πόλεις και τα χωριά της Ελλάδας, της Αλβανίας και της Κύπρου. Σε ιδιοκτήτες ξενοδοχείων ανά την Ελλάδα,  με τους οποίους προσπαθούσαν να εμπλακούν σε μια κοινά επωφελή συνεργασία: ο ένας θα πρότεινε τον άλλο στους ταξιδιώτες με τους οποίους έρχονταν αμφότεροι σε επαφή. Σε ομογενείς πράκτορες και ξενοδόχους στις Η.Π.Α. Σε προέδρους χωριών.

 

 

 

Από μια πρώτη ανάγνωση της εξερχόμενης αλληλογραφίας το πρακτορείο δούλευε με όλες τις περιοχές της Ελλάδας. Τα χρόνια 1925 με 1929 υπήρχε αρκετή κίνηση από τη περιοχή της δυτικής Μακεδονίας, και ιδίως από την περιοχή της Φλώρινας, όπου πολλοί κάτοικοι από τα σλαβόφωνα χωριά της περιοχής προσπαθούν να μεταναστεύσουν κυρίως προς την Αυστραλία και τον Καναδά. Τακτική επικοινωνία και κίνηση υπήρχε ακόμη από τη Λέσβο, όπου οι Τσίμπη συνεργάζονταν στενά με τον Ιωάννη Αθηναίο. Συχνή επικοινωνία είχαν ακόμη με αρκετές περιοχές της Πελοποννήσου, της Θεσσαλίας και με ορισμένα νησιά, όπως η Κρήτη, η Σάμος, η Κεφαλλονιά και η Ρόδος. Μικρότερη κίνηση παρουσίαζε η Στερεά Ελλάδα ενώ η Θράκη, η ανατολική και η κεντρική Μακεδονία και η Ήπειρος  παρουσίαζαν ελάχιστη κίνηση. Αξιοσημείωτη είναι η τακτική επικοινωνία με πράκτορες και ιδιώτες στην Αλβανία, ιδίως στην περιοχή της Κορυτσάς.

1926_05_19

Επιστολή προς ιδιοκτήτη ξενοδοχείου στη Φλώρινα. Γράφουν οι Τσίμπη «λαμβάνωμεν την τιμήν να σας ταχυδρομήσωμεν μερικάς κάρτας του γραφείου μας με την παράκλησιν όπως ευαρεστούμενοι συνιστάται εις τους διερχομένους εκ του ξενοδοχείου σας, ταξιδιώτας, το γραφείον μας»

Θα ήταν ευτύχημα να είχε διασωθεί μεγαλύτερο μέρος του αρχείου.Το περιεχόμενο της αλληλογραφίας ενός ναυτικού πρακτορείου είναι συχνά διαδικαστικό και επαναλαμβανόμενο, βαρετό ίσως. Δίνει όμως, αν εξεταστεί σε βάθος, σημαντικές πληροφορίες για τον μικρόκοσμο της μετανάστευσης: τις τάσεις και τα δίκτυα, την εμπορευματοποίηση, τις αλλαγές στη νομοθεσία, τους τρόπους φυγής, τους φόβους και τις ελπίδες των μεταναστών. Συμπληρώνει την εικόνα μιας καταλυτικής διεργασίας για τη νεοελληνική ιστορία, μιας διεργασίας η οποία μαζί με την προσφυγιά σφράγισε και σφραγίζει τις ζωές και τους ορίζοντες εκατομμυρίων ανθρώπων.

Γιώργος Κουμαρίδης, ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ Θεσσαλονίκη

milosis

Επιστολή του πρακτορείου Ι. Μηλώση στη Φλώρινα με την οποία ζητάει τη συνεργασία των Τσίμπη και τους ενημερώνει ότι «εν τη περιφερεία μας υπάρχει και πάλι μεγάλη κίνησις προς μετανάστευσιν