Η Θεσσαλονίκη ελεύθερη

Η Θεσσαλονίκη ελεύθερη

Κλέβω τον τίτλο από τις εκδηλώσεις που οργανώνονται τα τελευταία χρόνια για τον εορτασμό της απελευθέρωσης της Αθήνας από τους Γερμανούς που έγινε στις 12 Οκτωβρίου του 1944. Τον ίδιο μήνα αλλά με αρκετές μέρες καθυστέρηση, για την ακρίβεια στις 30,  ελευθερώθηκε και η Θεσσαλονίκη. Εκδηλώσεις γίνονται και στη Θεσσαλονίκη τα τελευταία χρόνια (όχι όμως του ανάλογου εύρους). Η φετινή ομιλία των εκδηλώσεων στη Θεσσαλονίκη αφορά το πανεπιστήμιο της πόλης στα χρόνια της Κατοχής και την αντίσταση των φοιτητών, των φοιτητριών και των καθηγητών του. Η αφίσα και η πρόσκληση της εκδήλωσης χρησιμοποιούν μία από τις πλέον γνωστές του φωτογραφικού αρχείου του Κλείτου Κύρου που στεγάζουμε στο ΕΛΙΑ στη Θεσσαλονίκη: ο Άνθιμος Χατζηανθίμου (γνωστός ως ποιητής με το όνομα Άνθος Φιλητάς) κατά τη διάρκεια κατάθεσης στεφάνου από την ΕΠΟΝ του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στην προτομή του ναυάρχου Βότση στις 25 Μαρτίου 1943.

Εμείς εδώ θα προσεγγίσουμε την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης μέσα από μια άλλη σημαντική συλλογή του ΕΛΙΑ. Αυτή του ψηφιοποιημένου παράνομου τύπου. Μια συλλογή που ο ίδιος ο Μάνος Χαριτάτος με πολύ κόπο και μεράκι συγκρότησε και η οποία έχει βοηθήσει πάρα πολλούς ερευνητές της περιόδου. Η συλλογή περιέχει εκατοντάδες τίτλους,  καλύπτει γεωγραφικά όλη την Ελλάδα (αλλά και την Αίγυπτο, όπου στρατιώτες του Ελληνικού Στρατού βρέθηκαν φυλακισμένοι στα «σύρματα» των Βρετανών) και πολιτικά όλο το φάσμα παρατάξεων και οργανώσεων (με προεξάρχοντα βέβαια τα έντυπα των εαμικών οργανώσεων).

Σήμερα θα δούμε την πορεία προς την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης μέσα από τα φύλλα τεσσάρων εφημερίδων. Πρόκειται για τις εφημερίδες Ελευθερία, Όργανο της Επιτροπής Περιοχής Μακεδονίας του ΕΑΜ,  Εθνική Φωνή, Όργανο του Συμβουλίου Πόλης του ΕΑΜ Θεσσαλονίκης, Λεύτερα Νιάτα, Όργανο του Συμβουλίου Περιοχής Μακεδονίας της ΕΠΟΝ και Έφοδος, Όργανο του Συμβουλίου Πόλης ΕΠΟΝ Θεσσαλονίκης. Η αντίσταση είναι στην κορύφωσή της και το κλίμα πολλές φορές είναι πανηγυρικό καθώς έχουν ήδη απελευθερωθεί πολλές περιοχές της χώρας. Οι γερμανικές δυνάμεις αποχωρούν και η απελευθέρωση της Μακεδονίας είναι πλέον πολύ κοντά. Μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα οι εφημερίδες πληροφορούν αλλά ταυτόχρονα προπαγανδίζουν και εμψυχώνουν. Με λόγο έντονα λυρικό (σύμφωνα με το λεξιλόγιο τόσο της εποχής όσο και της αριστερής παράταξης) οι εφημερίδες επικεντρώνονται στις πολεμικές εξελίξεις τόσο μέσα στην πόλη της Θεσσαλονίκης όσο και στην ευρύτερη περιοχή. Αναφέρονται ακόμη πολύ συχνά στις μάχες της αντίστασης εναντίον των δοσιλογικών οργανώσεων ενώ τα φύλλα αμέσως μετά την απελευθέρωση κάνουν λόγο για την ανοικοδόμηση της χώρας.

Ελευθερία ΕΑΜ Παμ. αρ.36 1944-10-13 (1)Ελευθερία ΕΑΜ Παμ. αρ.36 1944-10-13 (2)

Ξεκινάμε με το φύλλο της Ελευθερίας της 13ης Οκτωβρίου 1944. Η Αθήνα έχει απελευθερωθεί την προηγουμένη και η εφημερίδα μας πληροφορεί ότι η Επιτροπή ΕΑΜ Περιοχής Μακεδονίας απέστειλε σχετικό τηλεγράφημα προς τον «ηρωικό λαό των Αθηνώ». Στη δεύτερη σελίδα ειδήσεις για τη δράση του ΕΛΑΣ τόσο σε διάφορες περιοχές της Μακεδονίας όσο και μέσα στη Θεσσαλονίκη και μάλιστα στο κέντρο της πόλης, στην Εγνατία.

Ελευθερία ΕΑΜ Μακ. αρ.37 1944-10-22 (1)Ελευθερία ΕΑΜ Μακ. αρ.37 1944-10-22 (2)

Το φύλλο της 22ης Οκτωβρίου της ίδιας εφημερίδας αναφέρεται στην γνωστή επίθεση δοσιλογικών οργανώσεων στις περιοχές Νεάπολης,  Συκεών και Άνω Πόλης στις 16 του μήνα. Η επίθεση αναχαιτίστηκε από δυνάμεις του ΕΛΑΣ. Στη δεύτερη σελίδα μαθαίνουμε για την εκκαθάριση του Κούκου Πιερίας, τόπου καταγωγής του Κισά-Μπατζάκ, καθώς και για την απελευθέρωση του Βόλου.

Εφοδος ΕΠΟΝ αρ.6 1944-10-23Εφοδος ΕΠΟΝ αρ.6 1944-10-23 (2)

Στην ίδια μάχη αναφέρεται και η Έφοδος της 23ης Οκτωβρίου, η οποία ως εφημερίδα της ΕΠΟΝ εκθειάζει και προπαγανδίζει τη δράση της νεολαίας, των επονιτών και των επονιτισσών, των αετόπουλων. Δίνονται αρκετές λεπτομέρειες για τη μάχη της Νεάπολης και ταυτόχρονα ειδήσεις από συγκεντρώσεις σε άλλες περιοχές της πόλης.

Λεύτερα Νιάτα αρ.24 1944-10-25 (1)Λεύτερα Νιάτα αρ.24 1944-10-25 (2)

Τα Λεύτερα Νιάτα, εφημερίδα και αυτή της ΕΠΟΝ, αναφέρονται με τη σειρά τους στη μάχη της Νεάπολης. Στο δεύτερο φύλλο μαθαίνουμε ότι η Νάουσα απελευθερώθηκε και ότι έχει ήδη ξεκινήσει ξανά η παραγωγή στα εκεί εργοστάσια. Τα Λεύτερα Νιάτα στο φύλλο αυτό τονίζουν το έργο της ανοικοδόμησης της χώρας, κάτι που το μαρτυρά και το μικρό χαρακτικό στην πρώτη σελίδα.

Ελευθερία ΕΑΜ Παμ. αρ.38 1944-10-28 (1)Ελευθερία ΕΑΜ Παμ. αρ.38 1944-10-28 (2)

Το φύλλο της 28ης Οκτωβρίου της Ελευθερίας. Διπλή επέτειος για τη Θεσσαλονίκη. Στη δεύτερη σελίδα η απελευθέρωση της Κατερίνης, της Έδεσσας και της Κοζάνης, ο Χρυσοχόου (Αθάνασιος Χρυσοχόου, Γενικός Επιθεωρητής Νομαρχιών Μακεδονίας κατά την Κατοχή και Γενικός Διοικητής Μακεδονίας λίγο πριν το τέλος της) στη φυλακή και η κατάληψη από τον ΕΛΑΣ του Σέδες και της Αρετσούς.

Εφοδος ΕΠΟΝ Θεσ-κη αρ.7 1944-10-29 (1)Εφοδος ΕΠΟΝ Θεσ-κη αρ.7 1944-10-29 (2)

Η Έφοδος της 29ης Οκτωβρίου είναι πανηγυρική. Την προηγουμένη είχε εορταστεί στην πόλη η τέταρτη επέτειος της κήρυξης του Ελληνοϊταλικού πολέμου. Η ανταπόκριση από τις συγκεντρώσεις στις συνοικίες της Θεσσαλονίκης ουσιαστικά υποδηλώνει ότι η πόλη είναι ελεύθερη.

Εθνική Φωνή ΕΑΜ Θεσ-κη αρ.13 1944-10-31 (1)Εθνική Φωνή ΕΑΜ Θεσ-κη αρ.13 1944-10-31 (2)

Την επομένη της απελευθέρωσης. Η Εθνική Φωνή δίνει το χρονικό της κατάληψης της πόλης από τον ΕΛΑΣ καθώς και τους χαιρετισμούς ηγετικών στελεχών του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ. Στη δεύτερη σελίδα δημοσιεύονται ανακοίνωση της Εθνικής Πολιτοφυλακής για την κίνηση των πολιτών και διαταγή του ΕΛΑΣ για καταγραφή και επίσχεση των αυτοκινήτων της πόλης.

Εφοδος ΕΠΟΝ Θεσ-κη αρ.8 1944-10-31 (1)Εφοδος ΕΠΟΝ Θεσ-κη αρ.8 1944-10-31 (2)

6 μέρες μετά. Η Έφοδος δημοσιεύει φωτογραφίες του ΕΛΑΣ στους δρόμους της Θεσσαλονίκης, μιλάει για την ανοικοδόμηση και κάνει απολογισμό της συνεισφοράς της νεολαίας στον απελευθερωτικό αγώνα.

Τα γερμανικά στρατεύματα φεύγοντας από την πόλη στις 29 Οκτωβρίου προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές στις εγκαταστάσεις του λιμανιού και ανατίναξαν επιταγμένα καΐκια και μικρά πλοία που ήταν αραγμένα στο λιμάνι και στην παραλία. Στο αρχείο του Παναγιώτη Αλμπάνη σώζονται δύο σπάνιες φωτογραφίες που αποτυπώνουν τις καταστροφές αυτές.

elia_albanis0001_cut

elia_albanis0002_cut

Ο επετειακός Οκτώβρης της Θεσσαλονίκης.

Καλό φθινόπωρο.

Γιώργος Κουμαρίδης

 

Advertisements
Η εικονογράφηση ενός τραγουδιού (και της ιστορίας που το συνοδεύει)

Η εικονογράφηση ενός τραγουδιού (και της ιστορίας που το συνοδεύει)

Ιούνιος, εποχή για μπάνια για πολλούς.

Ιούνιος, εποχή για δακοκτονία για άλλους. Θα μας επιτρέψετε μετά από μήνες απουσίας να ασχοληθούμε με αυτό το κάπως παράδοξο θέμα. Αφορμή δίνει ένα τραγούδι, μια ιστορία κι ένα φωτογραφικό τεκμήριο (από το αρχείο του Ξενοφώντα Κοκόλη).

Το τραγούδι και η ιστορία για τον έμπορο ελαιών με το παράδοξο όνομα Αθανάσιος Δάκος εδώ

κι εδώ

και για όσους δεν το εμπέδωσαν κι εδώ

 

Για την ιστορία πρόκειται για τραγούδι από τον ομώνυμο δίσκο των Χειμερινών Κολυμβητών που κυκλοφόρησε το 1991 από την LYRA. Η μουσική του τραγουδιού είναι του Αργύρη Μπακιρτζή, γραμμένη το 1986, και οι στίχοι του Σταύρου Καραμανιώλα από το Καζαβίτι της Θάσου, γραμμένοι το 1960.

Τί είναι λοιπόν ο δάκος;

dakos_1

Προφανώς και πρόκειται για τον κύριο εχθρό της ελιάς που ταλαιπωρεί κάθε χρόνο χιλιάδες ελαιοκάρπους και τους καλλιεργητές τους. Για περισσότερες πληροφορίες παραθέτουμε τα σχετικά από δύο βιβλία της συλλογής μας. Ο κύκλος της ζωής του εντόμου, η φυσιολογία του και κυρίως οι τρόποι αντιμετώπισής του.

Αρχικά από το 1914, από το φυτολογικό λεξικό του Γ. Π. Γενναδίου

gennadios001

gennadios002_c

gennadios003_c

gennadios004_c

gennadios005_c

gennadios006_c.jpg

 

Και στη συνέχεια από το 1936, από ένα πρακτικό οδηγό του γεωργού του Π. Γ. Κουτσομητόπουλου

prak_ 001

prak_ 003

prak_ 004

prak_ 005

prak_ 006

prak_ 007

prak_ 008

prak_ 009

Ενώ από το Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό του Ήλιου πληροφορούμαστε επιπλέον από ποιους απαρτίζεται το συνεργείο της δακοκτονίας (ο Καραμανιώλας τους ήξερε βέβαια από πρώτο χέρι καθώς η Θάσος είναι ελαιοπαραγωγικό νησί).

ilios005_erg_erga

ilios001.jpg               ilios003.jpg

Η κύρια αφορμή συγγραφής του παρόντος δεν ήταν βέβαια η σπουδή μας να προσφέρουμε στο σημερινό ελαιοπαραγωγό τα πρακτικά μέσα καταπολέμησης του δάκου μιας άλλης εποχής (αν και ποτέ δεν ξέρεις).

Η κύρια αφορμή υπήρξε αυτή. Ο άλλος Δάκος.

epigrafes_dakos001_c

Το φωτογραφικό τεκμήριο που αποδεικνύει (για όποιον ή όποια θα έκανε το μέγα ατόπημα να αμφισβητήσει τον Μπακιρτζή) την ύπαρξη αυτού του εμπόρου ελαιών στην οδό Αλεξάνδρου Σβώλου που είχε την ατυχία και την τύχη ταυτόχρονα να φέρει το όνομα του μεγαλύτερου (;) εχθρού της ελιάς. Η αποδεικτική δύναμη του αρχείου.

Η φωτογραφία προέρχεται από το αρχείο του Ξενοφώντα Κοκόλη. Δεν γνωρίζουμε αν ο Κοκόλης ήξερε για την πρόζα του Μπακιρτζή. Ξέρουμε όμως ότι ο Κοκόλης φωτογράφισε πλήθος επιγραφών καταστημάτων της Θεσσαλονίκης στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Στο αρχείο του σώζεται μάλιστα και προσχέδιο του σχετικού βιβλίου που ετοίμαζε με τίτλο «Καταστημάτων επιγραφές».

Ευχόμαστε καλούς ψεκασμούς για καλό μαξούλι (σοδειά) το φθινόπωρο.

Γιώργος Κουμαρίδης

 

 

 

 

 

τρία Αρχεία μιλούν για σχολεία της Θεσσαλονίκης

Η σημερινή ανάρτηση σχετίζεται με μία εκδήλωση.

Με αφορμή την ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΡΧΕΙΩΝ, την Πέμπτη 9 Ιουνίου 2016, τρία Αρχεία της Θεσσαλονίκης μιλούν για Σχολεία της πόλης, μέσα από τεκμήρια και χάρτες. Συγκεκριμένα, το Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας (ΙΑΜ), το Αρχείο Χαρτογραφικής Κληρονομιάς (ΑΧΑΚ) και το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ) ενώνουν τις δυνάμεις τους, ανοίγουν τα αρχεία τους και γιορτάζουν. Σας καλούμε στον χώρο του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ, Βασιλίσσης Όλγας 108, Βίλα Καπαντζή, από τις 11:00 έως τις 19:00 σε μια πρώτη γνωριμία με τον κόσμο των αρχείων και των χαρτών. Ελάτε να συζητήσουμε για τη σημασία των αρχείων, το παρόν και το μέλλον τους, την αξία τους. Ενημερωθείτε για τις συλλογές μας, ρωτήστε μας για το πώς μπορείτε να τις χρησιμοποιήσετε και μάθετε γιατί δεν πρέπει να πετάξετε εκείνα τα παλιά χαρτιά του παππού.

Το 2007 το Διεθνές Συμβούλιο Αρχείων καθιέρωσε την 9η Ιουνίου ως Παγκόσμια Ημέρα Αρχείων. Ο εορτασμός της ημέρας αυτής έχει ως βασική στόχευση να ευαισθητοποιήσει το κοινό για τη σημασία και τον ρόλο των αρχείων, να προβάλει το έργο των αρχειακών φορέων καθώς και τον πλούτο των συλλογών τους και να καλλιεργήσει την αρχειακή συνείδηση.

Για τον φετινό εορτασμό αναζητήσαμε ίχνη της παρουσίας τεσσάρων ιστορικών σχολείων της Θεσσαλονίκης στις συλλογές του ΙΑΜ, του ΑΧΑΚ και του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ: Παρθεναγωγείο Θεσσαλονίκης, Διδασκαλείο Θηλέων, Πειραματικό Σχολείο του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Κολλέγιο Ανατόλια. Μια μικρή περιήγηση στην ιστορία τους αποκαλύπτει γιατί τα αρχεία και οι χάρτες είναι απαραίτητα για την ανασύσταση του παρελθόντος και την ιστορική έρευνα. Η παρουσίαση του υλικού αυτού με προβολή, σχολιασμό και χρόνο για συζήτηση, συνολικής διάρκειας μίας ώρας, είναι προγραμματισμένη στις 11:30, 14:30 και 17:30.

Δείτε περισσότερα για τα τρία Αρχεία στο δελτίο τύπου της εκδήλωσης και κατεβάστε την αφίσα.

Την Πέμπτη 9 Ιουνίου 2016 στον χώρο του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ, Βασιλίσσης Όλγας 108, Βίλα Καπαντζή, από τις 11:00 έως τις 19:00 , προβολές στις 11:30, 14:30, 17:30.

Είσοδος ελεύθερη | Λεωφορεία ΟΑΣΘ: στάση Πέτρου Συνδίκα, γραμμές (από κέντρο) 5, 6, 8, 33 – στάση Ανάληψη, γραμμές (προς κέντρο) 3, 5, 6, 8 | Υπάρχει χώρος στάθμευσης για το κοινό | Πληροφορίες: τηλ. 2310295176.

Πρόσκληση

Εμείς εδώ θα δώσουμε μια μικρή πρόγευση με τεκμήρια που προέρχονται από αρχεία του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ. Συγκεκριμένα από τέσσερα αρχεία στα οποία εντοπίσαμε ίχνη της παρουσίας τριών σημαντικών σχολείων της μεσοπολεμικής Θεσσαλονίκης: του Διδασκαλείου Θηλέων Θεσσαλονίκης, του Κολλεγίου Ανατόλια και του Πειραματικού Σχολείου του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για τα αρχεία της Αφρούλας Κανάκη-Πασχαλίδου, της Ρούλας Παπαδημητρίου, του Κλείτου Κύρου και του Βασίλειου Τατάκη. Όλα τους αποτελούν καλά παραδείγματα του πλούτου που μπορεί να κρύβεται στα αρχεία ιδιωτών.

Η Αφρούλα Κανάκη Πασχαλίδου  εργάστηκε για χρόνια ως δασκάλα σε σχολεία της Θεσσαλονίκης. Υπήρξε μαθήτρια του Μίλτου Κουντουρά όταν αυτός ήταν διευθυντής του Διδασκαλείου Θηλέων Θεσσαλονίκης, την τριετία 1927-1930, καθώς και μέλος της ομάδας των μαθητριών του που ανέδειξαν το έργο του. Στο αρχείο εντοπίστηκε πλήθος τεκμηρίων που δείχνει τη δουλειά που έγινε στο πρωτοποριακό εκείνο σχολείο καθώς και την επίδραση που είχε το σχολείο στις μαθήτριές του. Πρακτικά συγκεντρώσεων, προγράμματα εκδηλώσεων, θεατρικά έργα που έγραψαν οι μαθήτριες, φωτογραφίες, αντίγραφα χειρογράφων του Κουντουρά. Δείτε την περιγραφή του αρχείου εδώ

Kanaki_Pasxalidou_032

Φωτογραφία από το δράμα «Οι τελευταίες μέρες του Σωκράτη» που έγραψαν μαθήτριες του Διδασκαλείου και έπαιξε η Β΄ τάξη τον Ιούνιο του 1930.

 

Kanaki_pasxalidou_023

Ο Μίλτος Κουντουράς στο γραφείο του, 1930.

 

Kanaki_pasxalidou_022

Μαθήτριες στην κεντρική είσοδο. Ο Κουντουράς αντικατέστησε την ποδιά με καινούρια στολή. Το κόκκινο μαντήλι που φορούσαν οι μαθήτριες προκάλεσε την αντίδραση συντηρητικών κύκλων της πόλης καθώς συνδέθηκε με τον κομμουνισμό, για τον οποίο άλλωστε κατηγορήθηκε ο Κουντουράς.

 

Η Ρούλα Παπαδημητρίου υπήρξε συγγραφέας, εκδότρια του Περιοδικού Ελληνίδων Βορείου Ελλάδος και γυναίκα με έντονη κοινωνική και φιλανθρωπική δράση. Υπήρξε μαθήτρια του American Boarding School for Girls (το «Θηλέων» του Ανατόλια). Στο αρχείο της εντοπίστηκε πλούσιο φωτογραφικό υλικό από το σχολείο, όταν αυτό στεγαζόταν σε ένα μεγάλο σπίτι της οδού Θεμιστοκλή Σοφούλη. Η Παπαδημητρίου έγραψε το βιβλίο Αναμνήσεις από το Κολλέγιο Ανατόλια, Θεσσαλονίκη 2007. Δείτε την περιγραφή του αρχείου εδώ.

Papadimitriou002

Το κτίριο του «Θηλέων» του Ανατόλια, στην οδό Θεμιστοκλή Σοφούλη.

 

Papadimitriou004

Παίζοντας base-ball στην αυλή του σχολείου, 1929.

 

Papadimitriou006a

Έλεγχος της Αργυρούλας (Ρούλας) Βαρέλλα (πατρικό επώνυμο της Παπαδημητρίου), Ιανουάριος 1928. Το όνομα του σχολείου είναι American Boarding School for Girls.

Το αρχείο του ποιητή Κλείτου Κύρου είναι το πιο γνωστό από τα τέσσερα. Ο Κύρου υπήρξε μαθητής στο Κολλέγιο Ανατόλια από το 1932 έως το 1939. Αγάπησε πολύ το σχολείο του και διέσωσε πλήθος φωτογραφιών, ημερολόγιο από εκδρομή της τάξης του στο Άγιο Όρος και δέκα φύλλα της χειρόγραφης εφημερίδας με τίτλο Βεντούζα που εξέδιδε η τάξη του. Δείτε την περιγραφή του αρχείου εδώ.

Kyrou_Lefkoma001

Η τάξη του 1939 στην Α΄τάξη του Κολλεγίου, στην περιοχή Χαριλάου, 1934. Στο κέντρο με το μουστάκι ο γνωστός καθηγητής του Κολλεγίου, Λάμπρος Παραράς.

 

Kyrou_Lefkoma006

Το συγκρότημα του Κολλεγίου στην Πυλαία τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του, δεύτερο μισό της δεκαετίας του  1930.

 

ventouza_08

Η χειρόγραφη εφημερίδα Βεντούζα που εξέδιδε η τάξη του 1939 και έγραφε ο Κύρου.

Ο Βασίλειος Τατάκης υπήρξε σημαντικός εκπαιδευτικός και καθηγητής φιλοσοφίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Το 1934 διορίστηκε πρώτος διευθυντής του Πειραματικού Σχολείου του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, από όπου εκδιώχθηκε από το καθεστώς Μεταξά, σύντομα μετά την εκδίωξη του ιδρυτή και επόπτη του σχολείου Αλέξανδρου Δελμούζου. Στο αρχείο εντοπίστηκαν λίγα αλλά σημαντικά τεκμήρια που σχετίζονται με τη θητεία του στο σχολείο, όπως οι σημειώσεις που κρατούσε τους πρώτους μήνες λειτουργίας του σχολείου καθώς και εκθέσεις ετήσιας δράσης. Δείτε την περιγραφή του αρχείου εδώ.

Tatakis_photo005

Ο Βασίλειος Τατάκης (τρίτος από αριστερά) με καθηγητές του Πειραματικού

 

sxolikh _zwh1_1

Σημειώσεις του Τατάκη σχετικά με τη λειτουργία του Πειραματικού, 1934

 

ekthesi_delmouzou

Επιστολή του Αλέξανδρου Δελμούζου, επόπτη του Πειραματικού, προς τον Πρόεδρο του Εκπαιδευτικού Συμβουλίου σχετικά με τον Τατάκη ως διευθυντή του σχολείου. Γράφει ανάμεσα σε άλλα : «…δύναμαι να ειπώ ότι ο κ. Τατάκης είναι εις των πολυτιμοτέρων εργατών της ελληνικής παιδείας».

Για περισσότερα σας περιμένουμε. Καλό καλοκαίρι.

Γιώργος Κουμαρίδης

Το πικ νικ

Η σημερινή δημοσίευση ξεκινά από πολλές αφορμές. Ο ερχομός της άνοιξης και η ακόλουθη διάθεση για επαφή με αυτό που σχηματικά καλούμε φύση είναι η κύρια. Εκδρομή λοιπόν. Με αυτοκίνητο, λεωφορείο, τρένο, πεζή. Εγγύτερα ή και λίγο πιο μακριά. Με παρέα μικρή και μεγάλη, οικογένεια και φίλους.

Η εκδρομή συνοδεύεται συχνά (αν δεν το εμπεριέχει εμπρόθετα) από φαγητό. Τα τελευταία χρόνια η ανάγκη αυτή καλύπτεται συνήθως από τα κατά τόπους εστιατόρια και ταβέρνες που δημιουργήθηκαν μαζικά με την ανάπτυξη του τουρισμού και της βιομηχανίας του ελεύθερου χρόνου. Με την εξέλιξη αυτή, το πικ νικ (πότε άραγε καθιερώθηκε στα ελληνικά η γαλλική αυτή λέξη;), το κολατσιό, το φαγοπότι στην ύπαιθρο έχασε έδαφος. Ανατρέξαμε σε φωτογραφικά τεκμήρια από τα αρχεία μας και εντοπίσαμε ορισμένες αποτυπώσεις της στιγμής. Εξαιρετική (συνέπιπτε άλλωστε συχνά με γιορτή), για αυτό άλλωστε σήκωνε και φωτογραφία.

Πριν όμως μοιραστούμε μαζί σας τις λίγες αυτές αρχειακές αποτυπώσεις παραθέτουμε μία εμβληματική φωτογραφία που ανασύρθηκε από τη μνήμη μας και παίζει με το ίδιο θέμα στη Γαλλία του 1938. Εδώ ο φωτογράφος επιλέγει να φωτογραφίσει την παρέα από πίσω. Σκηνοθετεί τη λήψη σαν ζωγραφικό πίνακα και αποτυπώνει τη διάθεση αλλά και την πρακτική. Εμάς μας ενδιαφέρουν επιπλέον το βαλιτσάκι του πικ νικ, το κρασί, τα μαχαιροπίρουνα, η μέρα και ο τόπος της λήψης.

cartier_bresson_c

Henri Cartier-Bresson, Κυριακή στις όχθες του Μάρνη, 1938

 

Οι δικές μας φωτογραφίες είναι μάλλον τραβηγμένες από ερασιτέχνες. Δεν έχουν καλλιτεχνικές αξιώσεις. Μας ενδιαφέρουν όμως αρχειακά, σαν μια ελάχιστη ιστορία της εκδρομής, της διατροφής, του υλικού πολιτισμού. Δεν μπορούμε βέβαια από τέσσερις φωτογραφίες (οι οποίες στην περίπτωση μας είναι όλες μάλλον προπολεμικές) να βγάλουμε συμπεράσματα και να φτιάξουμε «τυπολογίες». Εντοπίζουμε όμως ομοιότητες. Οι εκδρομείς καθιστοί κατάχαμα σε ένα κιλίμι, με το φαγητό και τα σύνεργα του απλωμένα σε ένα σεντόνι. Σε τόπο σκιερό, δασωμένο (εμφανίζεται βέβαια κι ένα παρασόλι). Πλεκτά καλάθια, λίγες τομάτες, ψωμί, σταφύλια. Μαζί κι ένα ταψί με την πανταχού παρούσα πίτα ή ένα γιουβέτσι. Παγούρι για νερό, ποτήρια και κρασί και λίγα πιάτα. Η διάθεση μάλλον χαλαρή αν και την εποχή εκείνη ο φακός συνδυάζεται ακόμη με τη σοβαρότητα του βλέμματος.

giannopoulos0001_c

αρχείο Αλκιβιάδη Γιαννόπουλου

 

kk_c

Πρώτη από δεξιά η Ελένη Κατσανίκα, αρχείο Κλείτου Κύρου

 

papadimitriou

Η οικογένεια Βαρέλλα, αρχείο Ρούλας Παπαδημητρίου

 

albani_c

αρχείο Παναγιώτη Αλμπάνη

Επιτρέψτε μας μια προτροπή. Μια μικρή προετοιμασία, διάθεση και παρέα είναι αυτά που απαιτούνται.  Καλές εκδρομές, καλό Πάσχα και καλή Πρωτομαγιά.

Γιώργος Κουμαρίδης