Ο κόσμος του καπνού στη Θεσσαλονίκη

Ο κόσμος του καπνού στη Θεσσαλονίκη

Η σημερινή ανάρτηση σχετίζεται με την εκδήλωση που οργανώνουμε με αφορμή την Παγκόσμια Ήμερα Αρχείων και τα 20 χρόνια λειτουργίας του ΕΛΙΑ στη Θεσσαλονίκη.

Για τρίτη συνεχή χρονιά το ΕΛΙΑ στη Θεσσαλονίκη οργανώνει μία Ανοιχτή Ημέρα Αρχείων. Ελάτε να συζητήσουμε για τη σημασία των αρχείων, το παρόν και το μέλλον τους, την αξία τους. Ενημερωθείτε για τις συλλογές μας, ρωτήστε μας για το πώς μπορείτε να τις χρησιμοποιήσετε και μάθετε γιατί δεν πρέπει να πετάξετε εκείνα τα παλιά χαρτιά που είχατε ξεχασμένα στο ντουλάπι.

Το 2007 το Διεθνές Συμβούλιο Αρχείων καθιέρωσε την 9η Ιουνίου ως Παγκόσμια Ημέρα Αρχείων. Ο εορτασμός της ημέρας αυτής έχει ως βασικό στόχο να ευαισθητοποιήσει το κοινό για τη σημασία και τον ρόλο των αρχείων, να προβάλει το έργο των αρχειακών φορέων καθώς και τον πλούτο των συλλογών τους και να καλλιεργήσει την αρχειακή συνείδηση.

Για τον φετινό εορτασμό αναζητήσαμε ίχνη της πλούσιας παρουσίας του κόσμου του καπνού στη Θεσσαλονίκη με αφορμή και αφετηρία τα αρχεία δύο καπνικών επιχειρήσεων και μία εκτεταμένη έρευνα για τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα των καπνεμπόρων, τις καπναποθήκες.

Την Παρασκευή 9 Ιουνίου 2017 στον χώρο του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ, Βίλα Καπαντζή – Βασιλίσσης Όλγας 108

Ανοιχτή Ημέρα Αρχείων 11:00 έως τις 19:00 | Ομιλίες με προβολή υλικού στις 12:00 και στις 17:00

Ομιλητές:

Μαργαρίτα Καλαφάτη, Το ΕΛΙΑ στη Θεσσαλονίκη, 20 χρόνια

Γιώργος Κουμαρίδης, Ο κόσμος του καπνού στη Θεσσαλονίκη μέσα από τα αρχεία δύο καπνικών επιχειρήσεων: Αδελφοί Χατζηγεωργίου και Δημήτριος Αλεξανδρίδης

Σοφία Γκουβούση – Σπυρίδων Ταβλίκος, Οι καπναποθήκες της Θεσσαλονίκης του 20ού αιώνα

Είσοδος ελεύθερη | Λεωφορεία ΟΑΣΘ: στάση Πέτρου Συνδίκα, γραμμές (από κέντρο) 5, 6, 8, 33 – στάση Ανάληψη, γραμμές (προς κέντρο) 3, 5, 6, 8 | Υπάρχει χώρος στάθμευσης για το κοινό | Πληροφορίες: τηλ. 2310295176 | 2310295148

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ_ΗΜΕΡΑ_ΑΡΧΕΙΩΝ_ΑΦΙΣΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ_ΗΜΕΡΑ_ΑΡΧΕΙΩΝ_ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

 

PROSKLISI_KAPNA_2017_final_web

 

Στη συνέχεια θα δώσουμε μια μικρή πρόγευση από τα δύο αρχεία που έδωσαν την αφορμή για την εκδήλωση. Είναι δυστυχώς λίγα τα αρχεία επιχειρήσεων της βόρειας Ελλάδας που έχουν διασωθεί κι ακόμη λιγότερα αυτά των καπνικών επιχειρήσεων (καπνεμπορικών και καπνοβιομηχανικών).

Τα καπνά ανατολικού τύπου αποτέλεσαν για πάρα πολλά χρόνια ένα από τα βασικά εξαγωγικά προϊόντα της Ελλάδας. Με κύρια εξαγωγικά κέντρα αρχικά την Καβάλα και μετέπειτα τη Θεσσαλονίκη η επεξεργασία και το εμπόριο του καπνού δημιούργησαν κόσμους ολόκληρους. Παραγωγοί, μεσίτες, καπνέμποροι, καπνεργάτες και καπνεργάτριες, ξένες εταιρείες, καπνοβιομήχανοι, κρατικοί υπάλληλοι, μεταφορικές εταιρείες και πολλοί άλλοι. Πλούτος, κοσμικά σαλόνια, καπνομάγαζα, μεροκάματο, απεργία, ΚΚΕ, μαύρα χέρια.

Ταυτόχρονα στη βόρεια Ελλάδα υπήρξε για μια περίοδο και παραγωγή τσιγάρων. Μικρότερη βέβαια σχετικά με τις μεγάλες καπνοβιομηχανίες της Ελλάδας που ήταν συγκεντρωμένες στα κύρια κέντρα παραγωγής καπνού μη ανατολικού τύπου (Αγρίνιο, Καλαμάτα) και στα κύρια λιμάνια της χώρας (Πειραιάς, Βόλος). Αρκετές καπνοβιομηχανίες εμφανίζονται στη Θεσσαλονίκη στα χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου προφανώς για να εξυπηρετήσουν τις αυξημένες ανάγκες της εποχής, από τς οποίες λίγες επιβιώνουν στο Μεσοπόλεμο.

Στις συλλογές μας σώζεται το αρχείο της καπνοβιομηχανίας των αδελφών Χατζηγεωργίου, το οποίο περιέχει υλικό κυρίως των ετών 1941-1953. Δεδομένης της έλλειψης παρόμοιων αρχείων επιχειρήσεων της Θεσσαλονίκης το περιεχόμενο του κρίνεται σημαντικό. Το αρχείο περιέχει τεκμήρια σχετικά με το προσωπικό της επιχείρησης, τεκμήρια σχετικά με τους πελάτες και τις πωλήσεις, βιβλία ταμείων, διανομών, κίνησης, πίστωσης και χρέωσης, τιμολόγια, λίγα δυστυχώς πρακτικά του Διοικητικού Συμβουλίου. Τεκμήρια ακόμη για την αγορά καπνών και πλούσια αλληλογραφία, η οποία περιλαμβάνει αλληλογραφία με τράπεζες, προμηθευτές, αντιπροσώπους σε όλη την Ελλάδα και Εφορείες Καπνού. Ιδιαίτερα διαφωτιστική μπορεί να αποδειχθεί η εσωτερική αλληλογραφία (η επιχείρηση δραστηριοποιούνταν με εργοστάσια σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη) της επιχείρησης για τις χρονιές 1943-1950. Ενδιαφέρον ακόμη παρουσιάζει και το διαφημιστικό υλικό που βρέθηκε μαζί με το αρχείο.

epistoloxarto_diefthinseis_Erg_grafeion001

Επιστολή της καπνοβιομηχανίας Χατζηγεωργίου, 1947

Η επιχείρηση φαίνεται ότι σύντομα απέκτησε σημαντικό μερίδιο της αγοράς. Σε κατάσταση με την παραγωγή τσιγάρων των ελληνικών καπνοβιομηχανιών τον Σεπτέμβριο του 1946 η Χατζηγεωργίου Α.Ε. έχει συνολική παραγωγή 27.274 κιλά η οποία την κατέτασσε στην έκτη θέση μετά τις καπνοβιομηχανίες Παπαστράτος, Ματσάγγος, Κεράνης, Καρέλια, Καραβασίλη ενώ την ίδια θέση φαίνεται να έχει και στην πώληση τσιγάρων το 1950. Η επιχείρηση έκλεισε το 1954 με την εθελουσία έξοδο που προσέφερε το κράτος σε μια σειρά μικρών και μεσαίων καπνοβιομηχανικών επιχειρήσεων και ο ένας εκ των δύο αδελφών ξαναγύρισε στο καπνεμπόριο.

itet_xatzigeorgiou009

Διαφήμιση του σήματος «11»

 

sxedio_koutiou010

Σχέδιο συσκευασίας τσιγάρων

 

Το έτερο αρχείο που θα μας απασχολήσει είναι το αρχείο του Δημητρίου Αλεξανδρίδη. Ο Αλεξανδρίδης, από παλιά καπνεμπορική οικογένεια των Σερρών (ο πατέρας του, Αλέξανδρος Αλεξανδρίδης, ήταν καπνέμπορος και για κάποιο διάστημα ασχολήθηκε και με την παραγωγή τσιγάρων) δραστηριοποιήθηκε για πολλά χρόνια στο καπνεμπόριο, αρχικά μαζί με τον αδελφό του, Κωνσταντίνο, και στη συνέχεια μόνος του.  Η επιχείρηση για πολλά χρόνια έκανε και επεξεργασία του καπνού αλλά μετά το 1962 ασχολήθηκε μόνο με τη μεσιτεία, την οποία ο Αλεξανδρίδης συνέχισε μέχρι τα βαθιά γεράματα.

alexandridis0008

Φάκελος της επιχείρησης του Δημητρίου Αλεξανδρίδη

 

Αναφορά του Αλεξανδρίδη για την κατάσταση στην αγορά καπνών, 1963

Πολύγλωσσος, σπουδαγμένος στη Γερμανία, τα περισσότερα χρόνια της δράσης του διατηρούσε καπναποθήκη στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, στην οδό Μητροπόλεως 20. Στο αρχείο του διασώζεται αλληλογραφία με καπνεμπορικές επιχειρήσεις του εξωτερικού και του εσωτερικού. Μέσα από το αρχείο μπορεί κάποιος να παρακολουθήσει την πορεία μιας μεταπολεμικής καπνεμπορικής επιχείρησης της Θεσσαλονίκης και ταυτόχρονα το πλήθος των παρόμοιων επιχειρήσεων της πόλης. Η αλληλογραφία αφορά κυρίως αγοραπωλησίες καπνού. Μέσα από το αρχείο εξάγονται στοιχεία για τον τρόπο δικτύωσης της επιχείρησης, τις συνεργασίες με άλλους καπνεμπόρους, την προσπάθεια εύρεσης νέων πελατών.

alexandridis0047

Επιστολή της Reemtsa, μιας από τις μεγαλύτερες καπνοβιομηχανίες παγκοσμίως, προς τον Αλεξανδρίδη, 1952

 

karrintis001

Τιμολόγιο της επιχείρησης Φιλώτας Καρρίντης, 1954

 

Γνωρίζουμε ακόμη ότι η οικογένεια Αλεξανδρίδη διατηρούσε καπνοβιομηχανία την εποχή του Μεσοπολέμου και στη διάρκεια της δεκαετίας του 1940. Ένα από τα σήματα ήταν το Πατρίς.

simxa001

Επιστολή της επιχείρησης Αλβέρτος Σίμχα Α.Ε.Β.Ε. προς τον Αλεξανδρίδη, 1981

 

Για περισσότερα σας περιμένουμε.

Γιώργος Κουμαρίδης

Advertisements

τρία Αρχεία μιλούν για σχολεία της Θεσσαλονίκης

Η σημερινή ανάρτηση σχετίζεται με μία εκδήλωση.

Με αφορμή την ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΡΧΕΙΩΝ, την Πέμπτη 9 Ιουνίου 2016, τρία Αρχεία της Θεσσαλονίκης μιλούν για Σχολεία της πόλης, μέσα από τεκμήρια και χάρτες. Συγκεκριμένα, το Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας (ΙΑΜ), το Αρχείο Χαρτογραφικής Κληρονομιάς (ΑΧΑΚ) και το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ) ενώνουν τις δυνάμεις τους, ανοίγουν τα αρχεία τους και γιορτάζουν. Σας καλούμε στον χώρο του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ, Βασιλίσσης Όλγας 108, Βίλα Καπαντζή, από τις 11:00 έως τις 19:00 σε μια πρώτη γνωριμία με τον κόσμο των αρχείων και των χαρτών. Ελάτε να συζητήσουμε για τη σημασία των αρχείων, το παρόν και το μέλλον τους, την αξία τους. Ενημερωθείτε για τις συλλογές μας, ρωτήστε μας για το πώς μπορείτε να τις χρησιμοποιήσετε και μάθετε γιατί δεν πρέπει να πετάξετε εκείνα τα παλιά χαρτιά του παππού.

Το 2007 το Διεθνές Συμβούλιο Αρχείων καθιέρωσε την 9η Ιουνίου ως Παγκόσμια Ημέρα Αρχείων. Ο εορτασμός της ημέρας αυτής έχει ως βασική στόχευση να ευαισθητοποιήσει το κοινό για τη σημασία και τον ρόλο των αρχείων, να προβάλει το έργο των αρχειακών φορέων καθώς και τον πλούτο των συλλογών τους και να καλλιεργήσει την αρχειακή συνείδηση.

Για τον φετινό εορτασμό αναζητήσαμε ίχνη της παρουσίας τεσσάρων ιστορικών σχολείων της Θεσσαλονίκης στις συλλογές του ΙΑΜ, του ΑΧΑΚ και του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ: Παρθεναγωγείο Θεσσαλονίκης, Διδασκαλείο Θηλέων, Πειραματικό Σχολείο του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Κολλέγιο Ανατόλια. Μια μικρή περιήγηση στην ιστορία τους αποκαλύπτει γιατί τα αρχεία και οι χάρτες είναι απαραίτητα για την ανασύσταση του παρελθόντος και την ιστορική έρευνα. Η παρουσίαση του υλικού αυτού με προβολή, σχολιασμό και χρόνο για συζήτηση, συνολικής διάρκειας μίας ώρας, είναι προγραμματισμένη στις 11:30, 14:30 και 17:30.

Δείτε περισσότερα για τα τρία Αρχεία στο δελτίο τύπου της εκδήλωσης και κατεβάστε την αφίσα.

Την Πέμπτη 9 Ιουνίου 2016 στον χώρο του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ, Βασιλίσσης Όλγας 108, Βίλα Καπαντζή, από τις 11:00 έως τις 19:00 , προβολές στις 11:30, 14:30, 17:30.

Είσοδος ελεύθερη | Λεωφορεία ΟΑΣΘ: στάση Πέτρου Συνδίκα, γραμμές (από κέντρο) 5, 6, 8, 33 – στάση Ανάληψη, γραμμές (προς κέντρο) 3, 5, 6, 8 | Υπάρχει χώρος στάθμευσης για το κοινό | Πληροφορίες: τηλ. 2310295176.

Πρόσκληση

Εμείς εδώ θα δώσουμε μια μικρή πρόγευση με τεκμήρια που προέρχονται από αρχεία του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ. Συγκεκριμένα από τέσσερα αρχεία στα οποία εντοπίσαμε ίχνη της παρουσίας τριών σημαντικών σχολείων της μεσοπολεμικής Θεσσαλονίκης: του Διδασκαλείου Θηλέων Θεσσαλονίκης, του Κολλεγίου Ανατόλια και του Πειραματικού Σχολείου του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για τα αρχεία της Αφρούλας Κανάκη-Πασχαλίδου, της Ρούλας Παπαδημητρίου, του Κλείτου Κύρου και του Βασίλειου Τατάκη. Όλα τους αποτελούν καλά παραδείγματα του πλούτου που μπορεί να κρύβεται στα αρχεία ιδιωτών.

Η Αφρούλα Κανάκη Πασχαλίδου  εργάστηκε για χρόνια ως δασκάλα σε σχολεία της Θεσσαλονίκης. Υπήρξε μαθήτρια του Μίλτου Κουντουρά όταν αυτός ήταν διευθυντής του Διδασκαλείου Θηλέων Θεσσαλονίκης, την τριετία 1927-1930, καθώς και μέλος της ομάδας των μαθητριών του που ανέδειξαν το έργο του. Στο αρχείο εντοπίστηκε πλήθος τεκμηρίων που δείχνει τη δουλειά που έγινε στο πρωτοποριακό εκείνο σχολείο καθώς και την επίδραση που είχε το σχολείο στις μαθήτριές του. Πρακτικά συγκεντρώσεων, προγράμματα εκδηλώσεων, θεατρικά έργα που έγραψαν οι μαθήτριες, φωτογραφίες, αντίγραφα χειρογράφων του Κουντουρά. Δείτε την περιγραφή του αρχείου εδώ

Kanaki_Pasxalidou_032

Φωτογραφία από το δράμα «Οι τελευταίες μέρες του Σωκράτη» που έγραψαν μαθήτριες του Διδασκαλείου και έπαιξε η Β΄ τάξη τον Ιούνιο του 1930.

 

Kanaki_pasxalidou_023

Ο Μίλτος Κουντουράς στο γραφείο του, 1930.

 

Kanaki_pasxalidou_022

Μαθήτριες στην κεντρική είσοδο. Ο Κουντουράς αντικατέστησε την ποδιά με καινούρια στολή. Το κόκκινο μαντήλι που φορούσαν οι μαθήτριες προκάλεσε την αντίδραση συντηρητικών κύκλων της πόλης καθώς συνδέθηκε με τον κομμουνισμό, για τον οποίο άλλωστε κατηγορήθηκε ο Κουντουράς.

 

Η Ρούλα Παπαδημητρίου υπήρξε συγγραφέας, εκδότρια του Περιοδικού Ελληνίδων Βορείου Ελλάδος και γυναίκα με έντονη κοινωνική και φιλανθρωπική δράση. Υπήρξε μαθήτρια του American Boarding School for Girls (το «Θηλέων» του Ανατόλια). Στο αρχείο της εντοπίστηκε πλούσιο φωτογραφικό υλικό από το σχολείο, όταν αυτό στεγαζόταν σε ένα μεγάλο σπίτι της οδού Θεμιστοκλή Σοφούλη. Η Παπαδημητρίου έγραψε το βιβλίο Αναμνήσεις από το Κολλέγιο Ανατόλια, Θεσσαλονίκη 2007. Δείτε την περιγραφή του αρχείου εδώ.

Papadimitriou002

Το κτίριο του «Θηλέων» του Ανατόλια, στην οδό Θεμιστοκλή Σοφούλη.

 

Papadimitriou004

Παίζοντας base-ball στην αυλή του σχολείου, 1929.

 

Papadimitriou006a

Έλεγχος της Αργυρούλας (Ρούλας) Βαρέλλα (πατρικό επώνυμο της Παπαδημητρίου), Ιανουάριος 1928. Το όνομα του σχολείου είναι American Boarding School for Girls.

Το αρχείο του ποιητή Κλείτου Κύρου είναι το πιο γνωστό από τα τέσσερα. Ο Κύρου υπήρξε μαθητής στο Κολλέγιο Ανατόλια από το 1932 έως το 1939. Αγάπησε πολύ το σχολείο του και διέσωσε πλήθος φωτογραφιών, ημερολόγιο από εκδρομή της τάξης του στο Άγιο Όρος και δέκα φύλλα της χειρόγραφης εφημερίδας με τίτλο Βεντούζα που εξέδιδε η τάξη του. Δείτε την περιγραφή του αρχείου εδώ.

Kyrou_Lefkoma001

Η τάξη του 1939 στην Α΄τάξη του Κολλεγίου, στην περιοχή Χαριλάου, 1934. Στο κέντρο με το μουστάκι ο γνωστός καθηγητής του Κολλεγίου, Λάμπρος Παραράς.

 

Kyrou_Lefkoma006

Το συγκρότημα του Κολλεγίου στην Πυλαία τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του, δεύτερο μισό της δεκαετίας του  1930.

 

ventouza_08

Η χειρόγραφη εφημερίδα Βεντούζα που εξέδιδε η τάξη του 1939 και έγραφε ο Κύρου.

Ο Βασίλειος Τατάκης υπήρξε σημαντικός εκπαιδευτικός και καθηγητής φιλοσοφίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Το 1934 διορίστηκε πρώτος διευθυντής του Πειραματικού Σχολείου του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, από όπου εκδιώχθηκε από το καθεστώς Μεταξά, σύντομα μετά την εκδίωξη του ιδρυτή και επόπτη του σχολείου Αλέξανδρου Δελμούζου. Στο αρχείο εντοπίστηκαν λίγα αλλά σημαντικά τεκμήρια που σχετίζονται με τη θητεία του στο σχολείο, όπως οι σημειώσεις που κρατούσε τους πρώτους μήνες λειτουργίας του σχολείου καθώς και εκθέσεις ετήσιας δράσης. Δείτε την περιγραφή του αρχείου εδώ.

Tatakis_photo005

Ο Βασίλειος Τατάκης (τρίτος από αριστερά) με καθηγητές του Πειραματικού

 

sxolikh _zwh1_1

Σημειώσεις του Τατάκη σχετικά με τη λειτουργία του Πειραματικού, 1934

 

ekthesi_delmouzou

Επιστολή του Αλέξανδρου Δελμούζου, επόπτη του Πειραματικού, προς τον Πρόεδρο του Εκπαιδευτικού Συμβουλίου σχετικά με τον Τατάκη ως διευθυντή του σχολείου. Γράφει ανάμεσα σε άλλα : «…δύναμαι να ειπώ ότι ο κ. Τατάκης είναι εις των πολυτιμοτέρων εργατών της ελληνικής παιδείας».

Για περισσότερα σας περιμένουμε. Καλό καλοκαίρι.

Γιώργος Κουμαρίδης