Η εικονογράφηση ενός τραγουδιού (και της ιστορίας που το συνοδεύει)

Η εικονογράφηση ενός τραγουδιού (και της ιστορίας που το συνοδεύει)

Ιούνιος, εποχή για μπάνια για πολλούς.

Ιούνιος, εποχή για δακοκτονία για άλλους. Θα μας επιτρέψετε μετά από μήνες απουσίας να ασχοληθούμε με αυτό το κάπως παράδοξο θέμα. Αφορμή δίνει ένα τραγούδι, μια ιστορία κι ένα φωτογραφικό τεκμήριο (από το αρχείο του Ξενοφώντα Κοκόλη).

Το τραγούδι και η ιστορία για τον έμπορο ελαιών με το παράδοξο όνομα Αθανάσιος Δάκος εδώ

κι εδώ

και για όσους δεν το εμπέδωσαν κι εδώ

 

Για την ιστορία πρόκειται για τραγούδι από τον ομώνυμο δίσκο των Χειμερινών Κολυμβητών που κυκλοφόρησε το 1991 από την LYRA. Η μουσική του τραγουδιού είναι του Αργύρη Μπακιρτζή, γραμμένη το 1986, και οι στίχοι του Σταύρου Καραμανιώλα από το Καζαβίτι της Θάσου, γραμμένοι το 1960.

Τί είναι λοιπόν ο δάκος;

dakos_1

Προφανώς και πρόκειται για τον κύριο εχθρό της ελιάς που ταλαιπωρεί κάθε χρόνο χιλιάδες ελαιοκάρπους και τους καλλιεργητές τους. Για περισσότερες πληροφορίες παραθέτουμε τα σχετικά από δύο βιβλία της συλλογής μας. Ο κύκλος της ζωής του εντόμου, η φυσιολογία του και κυρίως οι τρόποι αντιμετώπισής του.

Αρχικά από το 1914, από το φυτολογικό λεξικό του Γ. Π. Γενναδίου

gennadios001

gennadios002_c

gennadios003_c

gennadios004_c

gennadios005_c

gennadios006_c.jpg

 

Και στη συνέχεια από το 1936, από ένα πρακτικό οδηγό του γεωργού του Π. Γ. Κουτσομητόπουλου

prak_ 001

prak_ 003

prak_ 004

prak_ 005

prak_ 006

prak_ 007

prak_ 008

prak_ 009

Ενώ από το Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό του Ήλιου πληροφορούμαστε επιπλέον από ποιους απαρτίζεται το συνεργείο της δακοκτονίας (ο Καραμανιώλας τους ήξερε βέβαια από πρώτο χέρι καθώς η Θάσος είναι ελαιοπαραγωγικό νησί).

ilios005_erg_erga

ilios001.jpg               ilios003.jpg

Η κύρια αφορμή συγγραφής του παρόντος δεν ήταν βέβαια η σπουδή μας να προσφέρουμε στο σημερινό ελαιοπαραγωγό τα πρακτικά μέσα καταπολέμησης του δάκου μιας άλλης εποχής (αν και ποτέ δεν ξέρεις).

Η κύρια αφορμή υπήρξε αυτή. Ο άλλος Δάκος.

epigrafes_dakos001_c

Το φωτογραφικό τεκμήριο που αποδεικνύει (για όποιον ή όποια θα έκανε το μέγα ατόπημα να αμφισβητήσει τον Μπακιρτζή) την ύπαρξη αυτού του εμπόρου ελαιών στην οδό Αλεξάνδρου Σβώλου που είχε την ατυχία και την τύχη ταυτόχρονα να φέρει το όνομα του μεγαλύτερου (;) εχθρού της ελιάς. Η αποδεικτική δύναμη του αρχείου.

Η φωτογραφία προέρχεται από το αρχείο του Ξενοφώντα Κοκόλη. Δεν γνωρίζουμε αν ο Κοκόλης ήξερε για την πρόζα του Μπακιρτζή. Ξέρουμε όμως ότι ο Κοκόλης φωτογράφισε πλήθος επιγραφών καταστημάτων της Θεσσαλονίκης στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Στο αρχείο του σώζεται μάλιστα και προσχέδιο του σχετικού βιβλίου που ετοίμαζε με τίτλο «Καταστημάτων επιγραφές».

Ευχόμαστε καλούς ψεκασμούς για καλό μαξούλι (σοδειά) το φθινόπωρο.

Γιώργος Κουμαρίδης

 

 

 

 

 

Advertisements

η λησμονημένη

Υπήρξε βασική πηγή γνώσης για πολλά χρόνια. Επένδυση της ελληνικής οικογένειας στη μόρφωση των παιδιών της. Ελληνική ή μεταφρασμένη από ξένες, κυριάρχησε για ένα περίπου αιώνα ως το πρώτο καταφύγιο για την άντληση πληροφοριών, για τον εμπλουτισμό γνώσεων, για την αρχή της έρευνας.

Η εγκυκλοπαίδεια σήμερα ξεχάστηκε. Σε όποια σπίτια υπάρχει ακόμη, πιάνει χώρο. Η χρηστική της αξία έχει πλέον σε μεγάλο βαθμό ξεπεραστεί. Δύο νέες λέξεις είναι αυτές που πλέον αποτελούν την πύλη για την γνωριμία με το άγνωστο: βικιπαίδεια και γκουγκλάρω. Εμείς δεν θα ασχοληθούμε περαιτέρω με την αλλαγή αυτή. Καθώς όμως έχουμε διασώσει ορισμένες εγκυκλοπαίδειες στη βιβλιοθήκη μας θα δώσουμε ορισμένες στιγμές αυτής της πορείας, η οποία έχει πλέον ιστορικό ενδιαφέρον. Για την ιστορία του ελληνικού βιβλίου, για την ιστορία των επιστημών στην Ελλάδα, για την ιστορία της γλώσσας.

Το «Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ελευθερουδάκη» και η «Εγκυκλοπαίδεια του Πυρσού» (μετέπειτα «Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια του Δρανδάκη») υπήρξαν δύο τεράστια εκδοτικά εγχειρήματα του Μεσοπολέμου. Κινητοποίησαν εκατοντάδες επιστήμονες καθώς και πολυπληθές τεχνικό και εργατικό δυναμικό. Θεωρήθηκαν πολύ επιτυχημένα εγχειρήματα, τόσο ως προς το επιστημονικό όσο και ως προς το αισθητικό τους μέρος. Χτίζοντας ταυτόχρονα ένα δίκτυο πωλήσεων με αντιπροσώπους και κυκλοφορώντας ανά τεύχη ή χρησιμοποιώντας την τεχνική των δόσεων μπόρεσαν να πλησιάσουν το αναγνωστικό κοινό της εποχής. Η έκδοσή τους άλλαξε το τοπίο της ελληνικής εκδοτικής παραγωγής.

Το Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ελευθερουδάκη άρχισε να κυκλοφορεί το 1927 και η έκδοση του ολοκληρώθηκε το 1931, όταν κυκλοφόρησε ο δωδέκατος τόμος. Πλούσια εικονογραφημένο με χάρτες, σχέδια και εικόνες, ήταν φθηνότερο από τον Πυρσό και μικρότερου μεγέθους. Ανάμεσα στους συνεργάτες του βρίσκουμε κορυφαία ονόματα των τεχνών και των επιστημών όπως ο Στίλπων Κυριακίδης, ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου, η Αγγελική Χατζημιχάλη, ο Νίκος Καζαντζάκης, ο Γεώργιος Χατζιδάκις, ο Φώτης Κόντογλου.

elef_tit0001_c

elef_in0001

 

Η Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια ιδρύθηκε το 1926 από τον δημοσιογράφο Παύλο Δρανδάκη και την έκδοση της ανέλαβε η Πυρσός Α.Ε. Εκδόσεων και Γραφικών Τεχνών, θυγατρική της εταιρείας Π.Γ. Μακρής & Σία. Η έκδοσή της ολοκληρώθηκε το 1934 όταν εκδόθηκε ο εικοστός τέταρτος τόμος. Η εγκυκλοπαίδεια ακολούθησε το πρότυπο της Encyclopaedia Brittanica και είχε και αυτή πλήθος επιφανών και άξιων συνεργατών.

meg_pirsos

 

vivliario 001

vivliario_int

βιβλιάριο συνδρομητή του γιατρού, πολιτικού και σημαντικού εκπροσώπου του ποντιακού ελληνισμού, Θεοφύλακτου Θεοφυλάκτου

 

 

Η εγκυκλοπαίδεια εκδόθηκε ξανά, ενημερωμένη με συμπληρώματα, τη δεκαετία του 1950 από συγγενείς του Παύλου Δρανδάκη, ο οποίος είχε κρατήσει ορισμένα δικαιώματα τα οποία και κέρδισε σε δίκη.

meg_dandrakis

Μεταπολεμικά η δημόσια εκπαίδευση επεκτείνεται, φθάνει σε μεγαλύτερες ομάδες πληθυσμού, όλο και περισσότεροι άνθρωποι μαθαίνουν γράμματα. Η άνοδος του βιοτικού επιπέδου μαζί με την προοπτική κοινωνικής ανόδου μέσω της μόρφωσης (σταθερή επιλογή της ελληνικής οικογένειας) διαμορφώνουν νέο αγοραστικό κοινό για τους εκδότες. Περισσότερες εκδόσεις, όχι πάντοτε το ίδιο ποιοτικές, τουλάχιστον αναφορικά με τις εγκυκλοπαίδειες και τα ποικίλα εγκυκλοπαιδικά έργα που κυκλοφορούν (οδηγοί υγείας, ζωγραφικής, τέχνης, γεωγραφίας)..

Το Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν, Έκδοσις της Εγκυκλοπαιδικής Θεώρησης Ήλιος, πιο γνωστό ως το «Λεξικό του Ήλιου» άρχισε να εκδίδεται το 1945. Συνολικά κυκλοφόρησαν 18 τόμοι ενώ φαίνεται ότι έγινε και δεύτερη έκδοση που ολοκληρώθηκε το 1960. Γραμμένο και αυτό στην καθαρεύουσα, όπως άλλωστε τόσο ο «Ελευθερουδάκης» όσο και ο «Πυρσός», υπήρξε αρκετά επιτυχημένο αν και ποτέ δεν έφτασε τη φήμη τους.

ilios_itle0001

ilios_in

Το 1963 ξεκίνησε η έκδοση της Πάπυρος – Λαρούς, η οποία και ολοκληρώθηκε το 1968. Κυκλοφόρησαν συνολικά 12 τόμοι και τρία συμπληρώματα. Η εγκυκλοπαίδεια έφερε τον τίτλο Γενική Παγκόσμιος Εγκυκλοπαίδεια μετά πλήρους λεξικού της ελληνικής γλώσσης. Η βάση της ήταν η Grand Larousse Encyclopedique προσαρμοσμένη και εμπλουτισμένη για το ελληνικό κοινό.

papiros_larous_1963

 

Το έργο σημείωσε εκδοτική επιτυχία και επανεκδόθηκε αρκετές φορές. Στη δεκαετία του 1980 κυκλοφορούσε πλέον ως Πάπυρος – Λαρούς – Μπριτάνικα.

papiros_larous+_c

 

Άλλες γνωστές εγκυκλοπαίδειες ήταν η Δομή και η Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια του Χάρη Πάτση, που κυκλοφόρησαν στα μέσα της δεκαετίας του 1960. Την ίδια περίοδο κυκλοφόρησε και η Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια. Τα επόμενα χρόνια κυκλοφόρησε πλήθος εγκυκλοπαιδικών έργων από διάφορους εκδότες με άνιση όμως ποιότητα.

paideia0001

ginaika0001

DOMI 001

Διαφήμιση της Δομής στο οπισθόφυλλο του περιοδικού Ε της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας, 14.1.1996. Κύκνειο, μάλλον, άσμα.

 

Άχαρη από πλευράς μεγέθους, άνιση από άποψη έκδοσης και περιεχομένου, αποθαρρυντική για πολλούς, η ελληνική εγκυκλοπαίδεια έπαιξε για αρκετά χρόνια το ρόλο της. Αυτόν της πρώτης αναφοράς, της αφετηρίας. Σήμερα τον ρόλο αυτό τον κρατάνε άλλοι.

Γιώργος Κουμαρίδης