Διαγραφές και διορθώσεις

Διαγραφές και διορθώσεις

Αφορμή για το σημερινό άρθρο δίνουν τα μουτζουρωμένα χαρτιά. Όχι τα πολύ μουτζουρωμένα, αυτά που κάποιος σημειώνει και σβήνει και ξαναγράφει αλλά εκείνα που φέρουν ορισμένα τυπωμένα στοιχεία (συνήθως επιστολόχαρτα) που για κάποιο λόγο πρέπει να σβηστούν. Στην Ελλάδα της πλούσιας σε αλλαγή καθεστώτων ιστορίας οι αλλαγές στο όνομα του κράτους και στα σύμβολα που το συνόδευαν ήταν αρκετές. Αλλαγές συχνές υπήρχαν ακόμη στις ονομασίες υπουργείων και των υπηρεσιών τους καθώς και σε άλλους φορείς της δημόσιας διοίκησης. Μία διοικητική αλλαγή συνοδεύεται από την ανάγκη τυπώματος εκ νέου φακέλων, επιστολόχαρτων, αιτήσεων. Μέχρι να γίνει αυτό όμως;

Η χρήση με μια μικρή μουτζούρα προκρίνεται ως λύση. Οικονομία χαρτιού; Προτιμότερη από την πολτοποίηση. Ιδίως σε περιόδους που το χαρτί είναι σπάνιο και κοστίζει. Μικρό χρονικό διάστημα προσαρμογής μέχρι να έρθουν τα νέα, σωστά έντυπα; Όμως η επικοινωνία πρέπει να γίνει, η επιστολή πρέπει να φύγει. Περίοδος πολιτικής ρευστότητας; Ας περιμένουμε λίγο πριν τα αλλάξουμε.

Εμείς το φαινόμενο το συναντήσαμε κυρίως σε δημόσια έγγραφα. Αλλά σίγουρα παρατηρείται και σε ιδιωτικά. Συχνό παράδειγμα οι αλλαγές στην επωνυμία ή στα στοιχεία κάποιας φίρμας.

Όσο για τον τρόπο. Μια μονοκοντυλιά, μικρές διαγώνιες γραμμές, δακτυλόγραφα κυκλάκια, μια σφραγίδα, μια μουτζούρα. Όλα διαγράφουν το παλιό. Μια νίκη επί του παρελθόντος (και) μέσω της μελάνης. Το οποίο δεν νικήθηκε ακόμη κατά κράτος και αχνοφαίνεται μέχρι να έρθει η παραγγελία από το τυπογραφείο.

kyriakidis_2_1_vasileio_politeia001_cut

kyriakidis_2_1_vasileio_dimokratia002_cut

αρχείο Στίλπωνα Κυριακίδη, υποφ. 2.1

Αρχικά δύο επιστολές από το αρχείο του Στίλπωνα Κυριακίδη, διευθυντή του Λαογραφικού Αρχείου από το 1918. Στην πρώτη το Βασίλειον της Ελλάδας και ο θυρεός του αντικαθίστανται από την ονομασία Ελληνική Πολιτεία. Αυτή ήταν η νέα, προσωρινή ονομασία του ελληνικού κράτους που προέκυψε μετά την ανακήρυξη της δημοκρατίας και το δημοψήφισμα της 13.4.1924 μέχρι περίπου και τα τέλη Μαΐου του ίδιου χρόνου. Για τη λησμονημένη αυτή ονομασία ευελπιστούμε να επανέλθουμε σύντομα. Τελικά επικράτησε η ονομασία Ελληνική Δημοκρατία που τη βρίσκουμε στην επιστολή του Ιουνίου του 1925.

epistoli_ioanni_panteli_milosi_cutepistoli antiprosopou nautikon praktoreion milosi 1, arxeio tsimpi_cut

epistoli antiprosopou nautikon praktoreion milosi 2, arxeio tsimpi_cut

Επιστολόχαρτα μιας εταιρείας που άλλαζε ονόματα, αρχείο Τσίμπη, υποφ. 4.1

Εδώ ο ιδιωτικός τομέας. Οι πράκτορες Ιωάννης (δακτυλόγραφη προσθήκη) & Pantelis J. Milossis στη Φλώρινα το 1924 γίνονται σκέτο  J. Millosis (με σβήσιμο του Pantelis) δύο βδομάδες αργότερα για να επέλθει η ολική αλλαγή σε Jean Milossis δύο χρόνια αργότερα.

papadimitriou_9_3001

Επιστολική κάρτα του Γιώργου Παπαδημητρίου προς τη γυναίκα του, Ρούλα, από το μέτωπο της Αλβανίας, αρχείο Ρούλας Παπαδημητρίου, υποφ. 9.3

Χρήση λαφύρων του εχθρού. Ο Ελληνικός Στρατός στη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου του 1940-1941 μάλλον έπεσε πάνω σε μπόλικες επιστολικές κάρτες του Ιταλικού Στρατού. Διαγράφηκαν με μελάνι ο θυρεός και ο τίτλος Cartolina Postale per le Forze Armate και προστέθηκε χειρόγραφα το Ελληνικός Στρατός πριν μοιραστούν στους στρατευμένους για την αλληλογραφία τους.

voulgariki002_cut

αρχείο Βουλγαρικής Κατοχής στη Μακεδονία και Θράκη, φ. 1

Η Ελληνική Πολιτεία επανεμφανίστηκε το 1941. Ήταν η ονομασία που επέλεξε για το ελληνικό κράτος η δωσιλογική κυβέρνηση που σχηματίστηκε στα τέλη Απριλίου του 1941 με επικεφαλής τον Γεώργιο Τσολάκογλου. Η ονομασία διατηρήθηκε μέχρι και την απελευθέρωση. Στο παραπάνω επιστολόχαρτο το Βασίλειον της Ελλάδος και ο θυρεός διαγράφονται με δακτυλόγραφα κυκλάκια και διαγωνίους αντίστοιχα.

kokolis001_cut

αρχείο Ξενοφώντα Κοκόλη

Η αλλαγή εν μέσω Χούντας. Σε επιστολόχαρτο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το Βασίλειον της Ελλάδος διαγράφεται με δακτυλόγραφα & και αντικαθίσταται από την Ελληνική Δημοκρατία που εγκαθίδρυσε ο Γεώργιος Παπαδόπουλος τον Ιούνιο του του 1973, αλλαγή που επικυρώθηκε δύο μήνες αργότερα με το νόθο δημοψήφισμα της 29.7.1973.

alexandridis_pouli_sti_thesi_tou_cut

alexandridis_pouli_diagrammeno_cut

αρχείο Δημητρίου Αλεξανδρίδη

Η τελευταία αλλαγή (η οποία είναι και επίκαιρη καθώς χθες ήταν η επέτειος της πτώσης της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών). Σε επιστολόχαρτο του Εθνικού Οργανισμού Καπνού με μια μουτζούρα τον Σεπτέμβριο του 1974. Πάει το πουλί.

Καλό υπόλοιπο καλοκαίρι.

Γιώργος Κουμαρίδης

 

Advertisements
Ο κόσμος του καπνού στη Θεσσαλονίκη

Ο κόσμος του καπνού στη Θεσσαλονίκη

Η σημερινή ανάρτηση σχετίζεται με την εκδήλωση που οργανώνουμε με αφορμή την Παγκόσμια Ήμερα Αρχείων και τα 20 χρόνια λειτουργίας του ΕΛΙΑ στη Θεσσαλονίκη.

Για τρίτη συνεχή χρονιά το ΕΛΙΑ στη Θεσσαλονίκη οργανώνει μία Ανοιχτή Ημέρα Αρχείων. Ελάτε να συζητήσουμε για τη σημασία των αρχείων, το παρόν και το μέλλον τους, την αξία τους. Ενημερωθείτε για τις συλλογές μας, ρωτήστε μας για το πώς μπορείτε να τις χρησιμοποιήσετε και μάθετε γιατί δεν πρέπει να πετάξετε εκείνα τα παλιά χαρτιά που είχατε ξεχασμένα στο ντουλάπι.

Το 2007 το Διεθνές Συμβούλιο Αρχείων καθιέρωσε την 9η Ιουνίου ως Παγκόσμια Ημέρα Αρχείων. Ο εορτασμός της ημέρας αυτής έχει ως βασικό στόχο να ευαισθητοποιήσει το κοινό για τη σημασία και τον ρόλο των αρχείων, να προβάλει το έργο των αρχειακών φορέων καθώς και τον πλούτο των συλλογών τους και να καλλιεργήσει την αρχειακή συνείδηση.

Για τον φετινό εορτασμό αναζητήσαμε ίχνη της πλούσιας παρουσίας του κόσμου του καπνού στη Θεσσαλονίκη με αφορμή και αφετηρία τα αρχεία δύο καπνικών επιχειρήσεων και μία εκτεταμένη έρευνα για τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα των καπνεμπόρων, τις καπναποθήκες.

Την Παρασκευή 9 Ιουνίου 2017 στον χώρο του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ, Βίλα Καπαντζή – Βασιλίσσης Όλγας 108

Ανοιχτή Ημέρα Αρχείων 11:00 έως τις 19:00 | Ομιλίες με προβολή υλικού στις 12:00 και στις 17:00

Ομιλητές:

Μαργαρίτα Καλαφάτη, Το ΕΛΙΑ στη Θεσσαλονίκη, 20 χρόνια

Γιώργος Κουμαρίδης, Ο κόσμος του καπνού στη Θεσσαλονίκη μέσα από τα αρχεία δύο καπνικών επιχειρήσεων: Αδελφοί Χατζηγεωργίου και Δημήτριος Αλεξανδρίδης

Σοφία Γκουβούση – Σπυρίδων Ταβλίκος, Οι καπναποθήκες της Θεσσαλονίκης του 20ού αιώνα

Είσοδος ελεύθερη | Λεωφορεία ΟΑΣΘ: στάση Πέτρου Συνδίκα, γραμμές (από κέντρο) 5, 6, 8, 33 – στάση Ανάληψη, γραμμές (προς κέντρο) 3, 5, 6, 8 | Υπάρχει χώρος στάθμευσης για το κοινό | Πληροφορίες: τηλ. 2310295176 | 2310295148

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ_ΗΜΕΡΑ_ΑΡΧΕΙΩΝ_ΑΦΙΣΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ_ΗΜΕΡΑ_ΑΡΧΕΙΩΝ_ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

 

PROSKLISI_KAPNA_2017_final_web

 

Στη συνέχεια θα δώσουμε μια μικρή πρόγευση από τα δύο αρχεία που έδωσαν την αφορμή για την εκδήλωση. Είναι δυστυχώς λίγα τα αρχεία επιχειρήσεων της βόρειας Ελλάδας που έχουν διασωθεί κι ακόμη λιγότερα αυτά των καπνικών επιχειρήσεων (καπνεμπορικών και καπνοβιομηχανικών).

Τα καπνά ανατολικού τύπου αποτέλεσαν για πάρα πολλά χρόνια ένα από τα βασικά εξαγωγικά προϊόντα της Ελλάδας. Με κύρια εξαγωγικά κέντρα αρχικά την Καβάλα και μετέπειτα τη Θεσσαλονίκη η επεξεργασία και το εμπόριο του καπνού δημιούργησαν κόσμους ολόκληρους. Παραγωγοί, μεσίτες, καπνέμποροι, καπνεργάτες και καπνεργάτριες, ξένες εταιρείες, καπνοβιομήχανοι, κρατικοί υπάλληλοι, μεταφορικές εταιρείες και πολλοί άλλοι. Πλούτος, κοσμικά σαλόνια, καπνομάγαζα, μεροκάματο, απεργία, ΚΚΕ, μαύρα χέρια.

Ταυτόχρονα στη βόρεια Ελλάδα υπήρξε για μια περίοδο και παραγωγή τσιγάρων. Μικρότερη βέβαια σχετικά με τις μεγάλες καπνοβιομηχανίες της Ελλάδας που ήταν συγκεντρωμένες στα κύρια κέντρα παραγωγής καπνού μη ανατολικού τύπου (Αγρίνιο, Καλαμάτα) και στα κύρια λιμάνια της χώρας (Πειραιάς, Βόλος). Αρκετές καπνοβιομηχανίες εμφανίζονται στη Θεσσαλονίκη στα χρόνια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου προφανώς για να εξυπηρετήσουν τις αυξημένες ανάγκες της εποχής, από τς οποίες λίγες επιβιώνουν στο Μεσοπόλεμο.

Στις συλλογές μας σώζεται το αρχείο της καπνοβιομηχανίας των αδελφών Χατζηγεωργίου, το οποίο περιέχει υλικό κυρίως των ετών 1941-1953. Δεδομένης της έλλειψης παρόμοιων αρχείων επιχειρήσεων της Θεσσαλονίκης το περιεχόμενο του κρίνεται σημαντικό. Το αρχείο περιέχει τεκμήρια σχετικά με το προσωπικό της επιχείρησης, τεκμήρια σχετικά με τους πελάτες και τις πωλήσεις, βιβλία ταμείων, διανομών, κίνησης, πίστωσης και χρέωσης, τιμολόγια, λίγα δυστυχώς πρακτικά του Διοικητικού Συμβουλίου. Τεκμήρια ακόμη για την αγορά καπνών και πλούσια αλληλογραφία, η οποία περιλαμβάνει αλληλογραφία με τράπεζες, προμηθευτές, αντιπροσώπους σε όλη την Ελλάδα και Εφορείες Καπνού. Ιδιαίτερα διαφωτιστική μπορεί να αποδειχθεί η εσωτερική αλληλογραφία (η επιχείρηση δραστηριοποιούνταν με εργοστάσια σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη) της επιχείρησης για τις χρονιές 1943-1950. Ενδιαφέρον ακόμη παρουσιάζει και το διαφημιστικό υλικό που βρέθηκε μαζί με το αρχείο.

epistoloxarto_diefthinseis_Erg_grafeion001

Επιστολή της καπνοβιομηχανίας Χατζηγεωργίου, 1947

Η επιχείρηση φαίνεται ότι σύντομα απέκτησε σημαντικό μερίδιο της αγοράς. Σε κατάσταση με την παραγωγή τσιγάρων των ελληνικών καπνοβιομηχανιών τον Σεπτέμβριο του 1946 η Χατζηγεωργίου Α.Ε. έχει συνολική παραγωγή 27.274 κιλά η οποία την κατέτασσε στην έκτη θέση μετά τις καπνοβιομηχανίες Παπαστράτος, Ματσάγγος, Κεράνης, Καρέλια, Καραβασίλη ενώ την ίδια θέση φαίνεται να έχει και στην πώληση τσιγάρων το 1950. Η επιχείρηση έκλεισε το 1954 με την εθελουσία έξοδο που προσέφερε το κράτος σε μια σειρά μικρών και μεσαίων καπνοβιομηχανικών επιχειρήσεων και ο ένας εκ των δύο αδελφών ξαναγύρισε στο καπνεμπόριο.

itet_xatzigeorgiou009

Διαφήμιση του σήματος «11»

 

sxedio_koutiou010

Σχέδιο συσκευασίας τσιγάρων

 

Το έτερο αρχείο που θα μας απασχολήσει είναι το αρχείο του Δημητρίου Αλεξανδρίδη. Ο Αλεξανδρίδης, από παλιά καπνεμπορική οικογένεια των Σερρών (ο πατέρας του, Αλέξανδρος Αλεξανδρίδης, ήταν καπνέμπορος και για κάποιο διάστημα ασχολήθηκε και με την παραγωγή τσιγάρων) δραστηριοποιήθηκε για πολλά χρόνια στο καπνεμπόριο, αρχικά μαζί με τον αδελφό του, Κωνσταντίνο, και στη συνέχεια μόνος του.  Η επιχείρηση για πολλά χρόνια έκανε και επεξεργασία του καπνού αλλά μετά το 1962 ασχολήθηκε μόνο με τη μεσιτεία, την οποία ο Αλεξανδρίδης συνέχισε μέχρι τα βαθιά γεράματα.

alexandridis0008

Φάκελος της επιχείρησης του Δημητρίου Αλεξανδρίδη

 

Αναφορά του Αλεξανδρίδη για την κατάσταση στην αγορά καπνών, 1963

Πολύγλωσσος, σπουδαγμένος στη Γερμανία, τα περισσότερα χρόνια της δράσης του διατηρούσε καπναποθήκη στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, στην οδό Μητροπόλεως 20. Στο αρχείο του διασώζεται αλληλογραφία με καπνεμπορικές επιχειρήσεις του εξωτερικού και του εσωτερικού. Μέσα από το αρχείο μπορεί κάποιος να παρακολουθήσει την πορεία μιας μεταπολεμικής καπνεμπορικής επιχείρησης της Θεσσαλονίκης και ταυτόχρονα το πλήθος των παρόμοιων επιχειρήσεων της πόλης. Η αλληλογραφία αφορά κυρίως αγοραπωλησίες καπνού. Μέσα από το αρχείο εξάγονται στοιχεία για τον τρόπο δικτύωσης της επιχείρησης, τις συνεργασίες με άλλους καπνεμπόρους, την προσπάθεια εύρεσης νέων πελατών.

alexandridis0047

Επιστολή της Reemtsa, μιας από τις μεγαλύτερες καπνοβιομηχανίες παγκοσμίως, προς τον Αλεξανδρίδη, 1952

 

karrintis001

Τιμολόγιο της επιχείρησης Φιλώτας Καρρίντης, 1954

 

Γνωρίζουμε ακόμη ότι η οικογένεια Αλεξανδρίδη διατηρούσε καπνοβιομηχανία την εποχή του Μεσοπολέμου και στη διάρκεια της δεκαετίας του 1940. Ένα από τα σήματα ήταν το Πατρίς.

simxa001

Επιστολή της επιχείρησης Αλβέρτος Σίμχα Α.Ε.Β.Ε. προς τον Αλεξανδρίδη, 1981

 

Για περισσότερα σας περιμένουμε.

Γιώργος Κουμαρίδης

Γράμματα από την Αμερική

Γράμματα από την Αμερική

Στο πρώτο άρθρο του blog παρουσιάσαμε το αρχείο του ναυτικού πρακτορείου Τσίμπη το οποίο περιέχει σημαντικά τεκμήρια για την υπερπόντια μετανάστευση Ελλήνων στον Μεσοπόλεμο. Στο ΕΛΙΑ στη Θεσσαλονίκη φυλάσσεται ένα ακόμη αρχείο που περιέχει σημαντικά τεκμήρια για το ίδιο θέμα και το οποίο θέλαμε από καιρό να παρουσιάσουμε. Το αρχείο της οικογένειας Χρόνη περιέχει την αλληλογραφία των οικογενειών Χρόνη και Πιπέρου, μέλη των οποίων μετανάστευσαν στις ΗΠΑ στις αρχές του 20ού αιώνα. Συγκεκριμένα περιέχονται επιστολές κυρίως του Κωνσταντίνου και του Παναγιώτη Χρόνη από το Peabody της Μασσαχουσέτης προς τον αδελφό τους Δημήτριο στην Αθήνα καθώς και του Γεώργιου Πιπέρου από τη Νέα Υόρκη προς τους γονείς του, την αδελφή του, Αναστασία, σύζυγο του Δημήτριου Χρόνη, και άλλους συγγενείς  του στην Ελλάδα.

xronis_1_1kon_pros_dim0001

Οι επιστολές αναφέρονται στα καθημερινά. Δυσκολίες στην προσαρμογή, αλλαγές στη δουλειά (όταν υπάρχει), συνθήκες εργασίας, υγεία, εξοικονόμηση χρημάτων για αποστολή στην Ελλάδα. Ξεκινάνε με το τυπικό «υγιαίνωμεν, το ίδιο ευχόμεθα δι’ υμάς» και στη συνέχεια δίνουν πληροφορίες χωρίς να αφήνουν να φανούν εύκολα συναισθήματα. Παρουσιάζουν όμως εξαιρετικό ενδιαφέρον όταν κάτι τέτοιο γίνεται. Δίνουν ακόμη πληροφορίες για την οικονομική και πολιτική κατάσταση στις ΗΠΑ και τον τρόπο που αυτή βιώνεται από τους μετανάστες. Σημειωτέον ότι οι δουλειές σύμφωνα με τους επιστολογράφους μας ήταν λίγες τόσο στις αρχές του αιώνα όσο και μετά το κραχ του 1929.

Σχεδόν μόνιμη έγνοια των επιστολογράφων στα γραπτά τους είναι η αποστολή χρημάτων στους συγγενείς τους (κυρίως γονείς και αδέλφια) και η αδυναμία πραγματοποίησής της. Αποτέλεσμα νοοτροπιών και οικογενειακών πρακτικών αλλά και έντονης πίεσης από το συγγενικό περιβάλλον η αποστολή χρημάτων εμφανίζεται εδώ εν τη γενέσει της. Γνωρίζουμε βέβαια από τη μεγάλη εικόνα τη σημασία των εμβασμάτων για την ελληνική οικονομία των αρχών του 20ου αιώνα. Εδώ όμως βλέπουμε την προσπάθεια των μεταναστών να μαζέψουν δολάριο το δολάριο ένα μικρό ποσό για την απαραίτητη αποστολή.

Στο σημερινό άρθρο θα παραθέσουμε ορισμένες επιστολές δίνοντας τον λόγο στους ίδιους τους μετανάστες. Οι επιστολές είναι ενδεικτικές και λειτουργούν πιο πολύ σαν μια υπενθύμιση του πλούτου που μπορεί να κρύβεται στα οικογενειακά αρχεία. Ενός πλούτου που στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι απαραίτητος για την κοινωνική ιστορία της μετανάστευσης ενώ ταυτόχρονα παρουσιάζει συχνά γλωσσικό ενδιαφέρον. Χαιρόμαστε που τον τελευταίο καιρό το αρχείο έχει προσελκύσει ερευνητές.

epistoli 4, sel 1 & 2 georgios piperow pros patera

Επιστολή του Γεώργιου Πιπέρου προς τον πατέρα του, Νέα Υόρκη, 1.8.1907

Στην πρώτη επιστολή του Γεώργιου Πιπέρου προς τον πατέρα του μετά την άφιξη του στις ΗΠΑ πληροφορούμαστε τα σχετικά με το ταξίδι του (κράτησε 23 ή 28 μέρες και τον πείραξε η θάλασσα μόνο δυο φορές), τη δουλειά που βρήκε και τον λόγο που έμεινε στη Νέα Υόρκη: «μάθε ότι θα μένω εις την Νέαν Υόρκην διότι μέσα εις το πλοίο εχάλασα διο δολάρια και ένα και μυσό έξω γίνονται 3 1/2 και [δυσανάγνωστο} όπου θα έδυνα στο συδηρόδρομο 19 1/2 θα μου έμεναν 50 σεντ. Και για αυτό δεν επήγα εις το Σικάγο».

epistoli 5, sel 1 georgios piperos pros patera

epistoli 5, sel 2 georgios piperos pros patera

Επιστολή Γεώργιου Πιπέρου προς τους γονείς του, Νέα Υόρκη, 11.9.1907

Ο Πιπέρος επανέρχεται περίπου ένα μήνα αργότερα. Στο γράμμα μπορούμε να εντοπίσουμε τα προβλήματα -ή του χρόνους- επικοινωνίας (περιμένει απάντηση 49 ημέρες) της εποχής. Ταυτόχρονα ο Πιπέρος πληροφορεί τους γονείς του για τη δουλειά που  βρήκε: [Ο Θάνος] «είχε πάρη μία μόστρα λουστραρία με διο καρέκλες. Αυτός εκαθόταν εις την λουστραρίαν κι εγώ εύγενα έξω εις τη θάλασα που κάνουνε μπάνιο κι επούλαγα γλυκά» και συνεχίζει «τόρα που σας γράφο δουλεύω εις ένα ξενοδοχείο με 15 τάλαρα τον μήνα εις τα πιάτα».

epistoli 8, sel 1 georgios piperos pros goneis

epistoli 8, sel 2 georgios piperos pros goneis

Επιστολή Γεώργιου Πιπέρου προς τους γονείς του, Νέα Υόρκη, 14.7.1908

Ένα χρόνο αργότερα ο Πιπέρος δουλεύει στο ρεστοράν ενός μικρού αγγλικού ξενοδοχείου όπου είναι ο μόνος Έλληνας, γεγονός που ο ίδιος θεωρεί ότι θα τον βοηθήσει να μάθει τη γλώσσα γρήγορα. Ετοιμαζόταν τότε  να δουλέψει λίγο ακόμα για να στείλει στους δικούς του έως 40 δολάρια αλλά: «κατά τύχη με πιάνει το δόντι και εφούσκοσε το μάγουλο μου και εκάθησα 1 1/2 βδομάδα χορίς δουλειά και έμινα μόνον με 5 δολάρια». Στο τέλος ζητάει από τους δικούς του να μη στέλνουν χαιρετίσματα «στον αφεντικό» του διότι κάποιοι τον κοροϊδεύουν, πιθανότατα γιατί «ο αφεντικός» του έχει 85 ξενοδοχεία μέσα στη Νέα Υόρκη και από ένα διευθυντή στο καθένα. Μπλέξιμο.

xronis_1_1pan_pros_dim

 

epistoli 3, sel 1 panagiotis pros dimitrio xroni

Επιστολή Παναγιώτη Χρόνη προς τον αδελφό του, Δημήτρη, Peabody Mass, 21.3.1920

Ο Παναγιώτης Χρόνης γράφει στον αδελφό του Δημήτριο μόλις έφτασε στις ΗΠΑ: «μάθε εγό κατόρθοσα μαιτά βασάνον και κονόμησα το ησητήριο και ήλθα εις Αμαιρική  και ήμαι έτημος να στήλο ησητήριο να έλθη και ο Κόστας απάνου». Συνεχίζει ζητώντας από τον αδελφό του να προσέχει τους γονείς τους και την αδελφή τους.

epistoli 1, sel 1 kostas pros dimitrio xroni

epistoli 1, sel 2 kostas pros dimitrio xroni

Επιστολή Κώστα Χρόνη προς τον αδελφό του, Δημήτρη, Peabody Mass, 30.12.1930

Δέκα χρόνια μετά ο Κώστας έχει φτάσει και έχει εγκατασταθεί στην ίδια πόλη με τον αδελφό του. Στο μεταξύ βέβαια έχει έλθει και η κρίση μετά το κραχ του 1929: «ίδων να μας γράφις δια την αεργείαν όπου ήνε εδώ εις την Αμερικήν καθός γράφουν η εφημερίδες μάλιστα ήνε όλα σοστά. Εδώ υπάρχη μεγάλι κρίσης. Εκατομύρια εργάτες κάθοντε. Αλά τη να κάμουν και που να παν όπου και να θέλουν να φίγουν δεν έχουν χρίματα πολή δεν έχουν τα ναύλα να φίγουν και περιμένουμε μίπος και φτιάξη η κατάστασις». Οι ίδιοι είναι τυχεροί διότι έχουν περιστασιακά δουλειά, η οποία επαρκεί μόνο για τα έξοδα, στα «πετσιάτικα», δηλαδή στα βυρσοδεψεία, που υπήρχαν στο Peabody.

epistoli 2, sel 1 kostas pros dimitrio xroni

epistoli 2, sel 2 kostas pros dimitrio xroni

Επιστολή Κώστα Χρόνη προς το αδελφό του, Δημήτριο, Peabody Mass, 8.1.1938

Οχτώ χρόνια μετά από την προηγούμενη επιστολή, η ανεργία χτύπησε και τον Κώστα Χρόνη ο οποίος βέβαια στο μεσοδιάστημα κατάφερε και αγόρασε ένα σπίτι το οποίο τώρα δεν μπορεί να πουλήσει. Γράφει ακόμη ο Κώστας για την προτροπή του αδελφού του, Δημήτρη, να γυρίσει πίσω στην Ελλάδα: «μου έγραφες εάν θέλω να έλθω κάτου έστω και τα ναύλα εάν δεν έχω, αλά το θεωρώ ενδροπή έπιτα από 18 χρόνια απουσίας από το σπίτι μας να έλθω άσεντζος κάτου».

Γιώργος Κουμαρίδης

ευχές εργαζομένων

Οι ευχετήριες κάρτες τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σε μεγάλο βαθμό ηλεκτρονικές ή έχουν εκλείψει. Πριν καιρό, ψάχνοντας ένα αρχείο πέσαμε πάνω σε ορισμένες μικρές ευχετήριες κάρτες που τράβηξαν την προσοχή μας. Τις μοιραζόμαστε σήμερα μαζί σας χωρίς πολλά σχόλια, εν είδει εορταστικής ανάρτησης.

 

euxes_konstantopoulos0009_s

 

 Η διανομή τέτοιων καρτών ήταν μία συνήθης πρακτική ορισμένων κατηγοριών εργαζομένων που έρχονταν σε άμεση επαφή με τους ενοίκους ενός σπιτιού. Φαίνεται ότι η πρακτική αυτή διατηρήθηκε μέχρι και τη δεκαετία του 1960. Αποτυπώνει τη διαφορετική σχέση των εργαζομένων αυτών με τους άμεσα εξυπηρετούμενους τούς και αντανακλά μία διαφορετικού είδους οργάνωση της πόλης και των λειτουργιών της  (ανάμεσα σε άλλα  εμπεριείχε και μία σχετική σταθερότητα της εργασίας).

euxes_konstantopoulos0007

Διανομείς των τηλεγραφημάτων τηλεφωνικών προσκλήσεων (το παρελθόν ως ξένη χώρα).

Η πρακτική ενείχε βέβαια και την προοπτική από την πλευρά των εργαζομένων της ενίσχυσης του μικρού μάλλον εισοδήματός τους καθώς ήταν πολλοί εκείνοι οι ένοικοι οι οποίοι σε ανταπόδοση των ευχών δίνανε μία βοήθεια, συνήθως χρηματική ή σε είδος.

euxes_konstantopoulos0008

Με τη σειρά μας να ευχαριστήσουμε για τη στήριξη στο blog και να  ευχηθούμε χρόνια καλά.

euxes_konstantopoulos0010

 

Γιώργος Κουμαρίδης με τη βοήθεια της Μαργαρίτας Καλαφάτη

Το καπέλο και η μειονότητα

Η ένδυση αποτέλεσε ένα από τα πεδία της ανθρώπινης δραστηριότητας που ποικίλες εξουσίες προσπάθησαν να ελέγξουν. Μέσω αυστηρών κανόνων ένδυσης ρυθμίστηκαν και επικυρώθηκαν ιεραρχίες, διαφοροποιήσεις, αποκλεισμοί. Ελέγχθηκε το σώμα. Ταυτόχρονα, η ένδυση αποτέλεσε προνομιακό πεδίο της εμφάνισης της αλλαγής. Πιο σπάνια στις προνεωτερικές κοινωνίες, με μεγαλύτερη συχνότητα τους τελευταίους τρεις αιώνες η ένδυση συνδέθηκε με το νέο, το διαφορετικό, ακόμη και το επαναστατικό.

Τη σημερινή ανάρτηση θα την απασχολήσει η υποχρεωτική αλλαγή στο ένδυμα κεφαλής, η εισαγωγή ουσιαστικά του «δυτικού» καπέλου στην Τουρκία τη δεκαετία του 1920, μέρος μόνο των σαρωτικών μεταρρυθμίσεων που ο Κεμαλισμός προσπάθησε να εφαρμόσει τα πρώτα χρόνια της κυριαρχίας του.  Ο χώρος της  Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είχε γνωρίσει στα μέσα του 19ου αιώνα μία άλλη αλλαγή στο ένδυμα κεφαλής, την εισαγωγή του φεσιού. Το φέσι συνδέθηκε τότε με ένα πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων που σκοπό είχε τον εκσυγχρονισμό της Αυτοκρατορίας. Ταυτόχρονα η εισαγωγή του είχε έντονα εξισωτικά κοινωνικά χαρακτηριστικά. Στις αρχές όμως της δεκαετίας του 1920 για τους ιθύνοντες της νέας Τουρκικής Δημοκρατίας το φέσι μαζί με το παραδοσιακό τρόπο ένδυσης αποτελούσαν αναχρονισμό ο οποίος έπρεπε να εξαλειφθεί.

Στις 25 Νοεμβρίου 1925 το Τουρκικό Κοινοβούλιο πέρασε ένα νόμο σύμφωνα με τον οποίο όλοι οι άνδρες της χώρας που φορούσαν καπέλο σε δημόσιους χώρους θα έπρεπε να φοράνε «δυτικού» τύπου καπέλο. Η εμφάνιση με παραδοσιακό καπέλο (φέσι ή τουρμπάνι) επέφερε βαριές κυρώσεις. Ο ίδιος ο Κεμάλ Ατατούρκ περιόδευσε στη χώρα για να προωθήσει την αλλαγή. Ο «νόμος του καπέλου» προκάλεσε αντιδράσεις και εκδηλώσεις διαμαρτυρίας οι οποίες καταπνίγηκαν άμεσα και βίαια  (σημειώθηκαν αρκετές εκτελέσεις πολιτών).

mustafa-kemal-fedora

Ο Κεμάλ Ατατούρκ με ρεπούμπλικα.

sapka-kanunu_352960

Τούρκοι χωρικοί με «δυτικού» τύπου καπέλα.

Η αλλαγή αυτή επηρέαζε όπως ήταν αναμενόμενο τη μουσουλμανική μειονότητα της δυτικής Θράκης, στους κόλπους της οποίας μαινόταν εκείνη την εποχή ένας διαφορετικός πόλεμος. Με την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας πολλοί μουσουλμάνοι (ανάμεσα τους και ο τελευταίος οθωμανός σεϊχουλισλάμης, Μουσταφά Σαμπρί) που διαφωνούσαν με τις αλλαγές που αυτή έφερε βρήκαν καταφύγιο στη δυτική Θράκη, ο μουσουλμανικός πληθυσμός της οποίας θεωρούνταν αρκετά συντηρητικός. Σε όλη τη δεκαετία του 1920 τόσο οι συντηρητικοί μουσουλμάνοι που δεν αναγνωρίζουν την Τουρκική Δημοκρατία όσο και οι οπαδοί του Κεμαλισμού προσπαθούν να ισχυροποιήσουν τη θέση τους μέσα στη μειονότητα.

Θα παρουσιάσουμε εδώ τα σχετικά τεκμήρια που προέρχονται από το πλούσιο αρχείο του Χαρίσιου Βαμβακά, βουλευτή του Οθωμανικού Κοινοβουλίου, πρώτου Γενικού Διοικητή Δυτικής Θράκης,  Δημάρχου Θεσσαλονίκης και Γερουσιαστή (είναι κρίμα που δεν διασώζονται πολλά προσωπικά αρχεία σημαντικών πολιτευτών της Μακεδονίας). Πρόκειται για ορισμένες «ρήτρες» που στάλθηκαν από τον Μουφτή Κομοτηνής Μεχμέτ Νεβζάτ στον Βαμβακά, αντιπρόεδρο τότε της Γερουσίας, τον Φεβρουάριο του 1930. Ο Βαμβακάς τις προώθησε με τη σειρά του στον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο. Οι «ρήτρες», ουσιαστικά θρησκευτικής χροιάς γνωμοδοτήσεις, αφορούν κυρίως την «πιλοφορίαν» μελών της μουσουλμανικής μειονότητας και τις ποινές που αυτή πρέπει να επιφέρει. Τα τεκμήρια είναι γραμμένα στα παλαιοτουρκικά και ακολουθούν οι μεταφράσεις τους.

vamvakas_6_60001

Επιστολή του Επιθεωρητή Μειονοτήτων, Κ. Στυλιανόπουλου, στον Βαμβακά.

vamvakas_6_60002

Επιστολή του Μουφτή Κομοτηνής, Μεχμέτ Νεβζάτ, στον Βαμβακά.

vamvakas_6_60005

vamvakas_6_60006

«Ρήτρα» και μετάφρασή της σχετικά με τον διορισμό θρησκευτικού αρχηγού των μουσουλμάνων «τελούντων υπό την διακυβέρνησιν χριστιανικών κρατών». Αυτός δεν πρέπει να εκλέγεται αλλά να διορίζεται «ίνα μη δίδεται αφορμή διενέξεων μεταξύ των μουσουλμάνων»

vamvakas_6_60007

vamvakas_6_60008

vamvakas_6_60009

vamvakas_6_60010

Οι μεταφράσεις των «ρητρών».

Γίνεται εμφανής μέσα από τις κανονιστικές αυτές γνωμοδοτήσεις η προσπάθεια της θρησκευτικής και της κοινοτικής ηγεσίας της μειονότητας να αποτρέψει  μέσω αυστηρών ποινών τη χρήση του «δυτικού» τύπου καπέλου. Αν κάποιος μουσουλμάνος «ασχημονών φορέση επί της κεφαλής του πίλον απίστου» ο μουσουλμάνος αυτός πρέπει να ανανεώσει την πίστη και το γάμο του. Το ίδιο πρέπει να κάνει αν φορέσει «πίλον ον ειδικώς φέρουσιν οι μη μουσουλμάνοι». Στη ρήτρα με αριθμό 4 αναφέρεται ότι όσοι μουσουλμάνοι «εκτός Τουρκίας ακολουθούντες τα ίχνη της εν Αγκύρα αθρήσκου Κυβερνήσεως, επιβαλούσης βία εις τον εν Τουρκία πληθυσμόν την πιλοφορίαν, φέρουσι οικειοθελώς πίλον μιμούμενοι τους «Κεμαλικούς» … «θεωρούνται κατά το ιερόν δίκαιον εξωμόται». Και συνεχίζει η ρήτρα βεβαιώνοντας ότι «κατά δε τον ενταφιασμόν αυτών δεν είνε δυνατόν να τελεσθώσι διατυπώσεις της μουσουλμανικής θρησκείας». Τέλος στη ρήτρα 7 γίνεται αναφορά σε νέους μουσουλμάνους που «πιλοφορούσι» και προτρέπουν κι άλλους να κάνουν το ίδιο. Για τους συγκεκριμένους σύσσωμη η κοινότητα των Ιεροδιδασκάλων της Κομοτηνής αποφασίζει να «εφαρμοσθώσι πλήρως αι ιερονομικαί διατάξεις».

vamvakas_6_60011

Η τελευταία  «ρήτρα»

Σύμφωνα δε με την τελευταία «ρήτρα» απαγορεύεται στους θρησκευτικούς λειτουργούς της μειονότητας (ιεροδιδασκάλους, ιμάμηδες, χατίπηδες, μουεζίνιδες) να παρευρίσκονται σε κοινωνικές και θρησκευτικές εκδηλώσεις που προσκαλείται «έστω και εις των πιλοφορούντων Τούρκων». Αν οι λειτουργοί προσπαθήσουν να απομακρύνουν τον «πιλοφορούντα» αλλά κάτι τέτοιο δεν συμβεί οφείλουν να αποχωρήσουν. Σε αντίθετη περίπτωση «οι παραβάται θέλουσιν απολύεσθαι των καθηκόντων αυτών».

Η δύναμη του καπέλου.

Γιώργος Κουμαρίδης

τρία Αρχεία μιλούν για σχολεία της Θεσσαλονίκης

Η σημερινή ανάρτηση σχετίζεται με μία εκδήλωση.

Με αφορμή την ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΡΧΕΙΩΝ, την Πέμπτη 9 Ιουνίου 2016, τρία Αρχεία της Θεσσαλονίκης μιλούν για Σχολεία της πόλης, μέσα από τεκμήρια και χάρτες. Συγκεκριμένα, το Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας (ΙΑΜ), το Αρχείο Χαρτογραφικής Κληρονομιάς (ΑΧΑΚ) και το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ) ενώνουν τις δυνάμεις τους, ανοίγουν τα αρχεία τους και γιορτάζουν. Σας καλούμε στον χώρο του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ, Βασιλίσσης Όλγας 108, Βίλα Καπαντζή, από τις 11:00 έως τις 19:00 σε μια πρώτη γνωριμία με τον κόσμο των αρχείων και των χαρτών. Ελάτε να συζητήσουμε για τη σημασία των αρχείων, το παρόν και το μέλλον τους, την αξία τους. Ενημερωθείτε για τις συλλογές μας, ρωτήστε μας για το πώς μπορείτε να τις χρησιμοποιήσετε και μάθετε γιατί δεν πρέπει να πετάξετε εκείνα τα παλιά χαρτιά του παππού.

Το 2007 το Διεθνές Συμβούλιο Αρχείων καθιέρωσε την 9η Ιουνίου ως Παγκόσμια Ημέρα Αρχείων. Ο εορτασμός της ημέρας αυτής έχει ως βασική στόχευση να ευαισθητοποιήσει το κοινό για τη σημασία και τον ρόλο των αρχείων, να προβάλει το έργο των αρχειακών φορέων καθώς και τον πλούτο των συλλογών τους και να καλλιεργήσει την αρχειακή συνείδηση.

Για τον φετινό εορτασμό αναζητήσαμε ίχνη της παρουσίας τεσσάρων ιστορικών σχολείων της Θεσσαλονίκης στις συλλογές του ΙΑΜ, του ΑΧΑΚ και του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ: Παρθεναγωγείο Θεσσαλονίκης, Διδασκαλείο Θηλέων, Πειραματικό Σχολείο του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Κολλέγιο Ανατόλια. Μια μικρή περιήγηση στην ιστορία τους αποκαλύπτει γιατί τα αρχεία και οι χάρτες είναι απαραίτητα για την ανασύσταση του παρελθόντος και την ιστορική έρευνα. Η παρουσίαση του υλικού αυτού με προβολή, σχολιασμό και χρόνο για συζήτηση, συνολικής διάρκειας μίας ώρας, είναι προγραμματισμένη στις 11:30, 14:30 και 17:30.

Δείτε περισσότερα για τα τρία Αρχεία στο δελτίο τύπου της εκδήλωσης και κατεβάστε την αφίσα.

Την Πέμπτη 9 Ιουνίου 2016 στον χώρο του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ, Βασιλίσσης Όλγας 108, Βίλα Καπαντζή, από τις 11:00 έως τις 19:00 , προβολές στις 11:30, 14:30, 17:30.

Είσοδος ελεύθερη | Λεωφορεία ΟΑΣΘ: στάση Πέτρου Συνδίκα, γραμμές (από κέντρο) 5, 6, 8, 33 – στάση Ανάληψη, γραμμές (προς κέντρο) 3, 5, 6, 8 | Υπάρχει χώρος στάθμευσης για το κοινό | Πληροφορίες: τηλ. 2310295176.

Πρόσκληση

Εμείς εδώ θα δώσουμε μια μικρή πρόγευση με τεκμήρια που προέρχονται από αρχεία του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ. Συγκεκριμένα από τέσσερα αρχεία στα οποία εντοπίσαμε ίχνη της παρουσίας τριών σημαντικών σχολείων της μεσοπολεμικής Θεσσαλονίκης: του Διδασκαλείου Θηλέων Θεσσαλονίκης, του Κολλεγίου Ανατόλια και του Πειραματικού Σχολείου του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για τα αρχεία της Αφρούλας Κανάκη-Πασχαλίδου, της Ρούλας Παπαδημητρίου, του Κλείτου Κύρου και του Βασίλειου Τατάκη. Όλα τους αποτελούν καλά παραδείγματα του πλούτου που μπορεί να κρύβεται στα αρχεία ιδιωτών.

Η Αφρούλα Κανάκη Πασχαλίδου  εργάστηκε για χρόνια ως δασκάλα σε σχολεία της Θεσσαλονίκης. Υπήρξε μαθήτρια του Μίλτου Κουντουρά όταν αυτός ήταν διευθυντής του Διδασκαλείου Θηλέων Θεσσαλονίκης, την τριετία 1927-1930, καθώς και μέλος της ομάδας των μαθητριών του που ανέδειξαν το έργο του. Στο αρχείο εντοπίστηκε πλήθος τεκμηρίων που δείχνει τη δουλειά που έγινε στο πρωτοποριακό εκείνο σχολείο καθώς και την επίδραση που είχε το σχολείο στις μαθήτριές του. Πρακτικά συγκεντρώσεων, προγράμματα εκδηλώσεων, θεατρικά έργα που έγραψαν οι μαθήτριες, φωτογραφίες, αντίγραφα χειρογράφων του Κουντουρά. Δείτε την περιγραφή του αρχείου εδώ

Kanaki_Pasxalidou_032

Φωτογραφία από το δράμα «Οι τελευταίες μέρες του Σωκράτη» που έγραψαν μαθήτριες του Διδασκαλείου και έπαιξε η Β΄ τάξη τον Ιούνιο του 1930.

 

Kanaki_pasxalidou_023

Ο Μίλτος Κουντουράς στο γραφείο του, 1930.

 

Kanaki_pasxalidou_022

Μαθήτριες στην κεντρική είσοδο. Ο Κουντουράς αντικατέστησε την ποδιά με καινούρια στολή. Το κόκκινο μαντήλι που φορούσαν οι μαθήτριες προκάλεσε την αντίδραση συντηρητικών κύκλων της πόλης καθώς συνδέθηκε με τον κομμουνισμό, για τον οποίο άλλωστε κατηγορήθηκε ο Κουντουράς.

 

Η Ρούλα Παπαδημητρίου υπήρξε συγγραφέας, εκδότρια του Περιοδικού Ελληνίδων Βορείου Ελλάδος και γυναίκα με έντονη κοινωνική και φιλανθρωπική δράση. Υπήρξε μαθήτρια του American Boarding School for Girls (το «Θηλέων» του Ανατόλια). Στο αρχείο της εντοπίστηκε πλούσιο φωτογραφικό υλικό από το σχολείο, όταν αυτό στεγαζόταν σε ένα μεγάλο σπίτι της οδού Θεμιστοκλή Σοφούλη. Η Παπαδημητρίου έγραψε το βιβλίο Αναμνήσεις από το Κολλέγιο Ανατόλια, Θεσσαλονίκη 2007. Δείτε την περιγραφή του αρχείου εδώ.

Papadimitriou002

Το κτίριο του «Θηλέων» του Ανατόλια, στην οδό Θεμιστοκλή Σοφούλη.

 

Papadimitriou004

Παίζοντας base-ball στην αυλή του σχολείου, 1929.

 

Papadimitriou006a

Έλεγχος της Αργυρούλας (Ρούλας) Βαρέλλα (πατρικό επώνυμο της Παπαδημητρίου), Ιανουάριος 1928. Το όνομα του σχολείου είναι American Boarding School for Girls.

Το αρχείο του ποιητή Κλείτου Κύρου είναι το πιο γνωστό από τα τέσσερα. Ο Κύρου υπήρξε μαθητής στο Κολλέγιο Ανατόλια από το 1932 έως το 1939. Αγάπησε πολύ το σχολείο του και διέσωσε πλήθος φωτογραφιών, ημερολόγιο από εκδρομή της τάξης του στο Άγιο Όρος και δέκα φύλλα της χειρόγραφης εφημερίδας με τίτλο Βεντούζα που εξέδιδε η τάξη του. Δείτε την περιγραφή του αρχείου εδώ.

Kyrou_Lefkoma001

Η τάξη του 1939 στην Α΄τάξη του Κολλεγίου, στην περιοχή Χαριλάου, 1934. Στο κέντρο με το μουστάκι ο γνωστός καθηγητής του Κολλεγίου, Λάμπρος Παραράς.

 

Kyrou_Lefkoma006

Το συγκρότημα του Κολλεγίου στην Πυλαία τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του, δεύτερο μισό της δεκαετίας του  1930.

 

ventouza_08

Η χειρόγραφη εφημερίδα Βεντούζα που εξέδιδε η τάξη του 1939 και έγραφε ο Κύρου.

Ο Βασίλειος Τατάκης υπήρξε σημαντικός εκπαιδευτικός και καθηγητής φιλοσοφίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Το 1934 διορίστηκε πρώτος διευθυντής του Πειραματικού Σχολείου του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, από όπου εκδιώχθηκε από το καθεστώς Μεταξά, σύντομα μετά την εκδίωξη του ιδρυτή και επόπτη του σχολείου Αλέξανδρου Δελμούζου. Στο αρχείο εντοπίστηκαν λίγα αλλά σημαντικά τεκμήρια που σχετίζονται με τη θητεία του στο σχολείο, όπως οι σημειώσεις που κρατούσε τους πρώτους μήνες λειτουργίας του σχολείου καθώς και εκθέσεις ετήσιας δράσης. Δείτε την περιγραφή του αρχείου εδώ.

Tatakis_photo005

Ο Βασίλειος Τατάκης (τρίτος από αριστερά) με καθηγητές του Πειραματικού

 

sxolikh _zwh1_1

Σημειώσεις του Τατάκη σχετικά με τη λειτουργία του Πειραματικού, 1934

 

ekthesi_delmouzou

Επιστολή του Αλέξανδρου Δελμούζου, επόπτη του Πειραματικού, προς τον Πρόεδρο του Εκπαιδευτικού Συμβουλίου σχετικά με τον Τατάκη ως διευθυντή του σχολείου. Γράφει ανάμεσα σε άλλα : «…δύναμαι να ειπώ ότι ο κ. Τατάκης είναι εις των πολυτιμοτέρων εργατών της ελληνικής παιδείας».

Για περισσότερα σας περιμένουμε. Καλό καλοκαίρι.

Γιώργος Κουμαρίδης

Το πικ νικ

Η σημερινή δημοσίευση ξεκινά από πολλές αφορμές. Ο ερχομός της άνοιξης και η ακόλουθη διάθεση για επαφή με αυτό που σχηματικά καλούμε φύση είναι η κύρια. Εκδρομή λοιπόν. Με αυτοκίνητο, λεωφορείο, τρένο, πεζή. Εγγύτερα ή και λίγο πιο μακριά. Με παρέα μικρή και μεγάλη, οικογένεια και φίλους.

Η εκδρομή συνοδεύεται συχνά (αν δεν το εμπεριέχει εμπρόθετα) από φαγητό. Τα τελευταία χρόνια η ανάγκη αυτή καλύπτεται συνήθως από τα κατά τόπους εστιατόρια και ταβέρνες που δημιουργήθηκαν μαζικά με την ανάπτυξη του τουρισμού και της βιομηχανίας του ελεύθερου χρόνου. Με την εξέλιξη αυτή, το πικ νικ (πότε άραγε καθιερώθηκε στα ελληνικά η γαλλική αυτή λέξη;), το κολατσιό, το φαγοπότι στην ύπαιθρο έχασε έδαφος. Ανατρέξαμε σε φωτογραφικά τεκμήρια από τα αρχεία μας και εντοπίσαμε ορισμένες αποτυπώσεις της στιγμής. Εξαιρετική (συνέπιπτε άλλωστε συχνά με γιορτή), για αυτό άλλωστε σήκωνε και φωτογραφία.

Πριν όμως μοιραστούμε μαζί σας τις λίγες αυτές αρχειακές αποτυπώσεις παραθέτουμε μία εμβληματική φωτογραφία που ανασύρθηκε από τη μνήμη μας και παίζει με το ίδιο θέμα στη Γαλλία του 1938. Εδώ ο φωτογράφος επιλέγει να φωτογραφίσει την παρέα από πίσω. Σκηνοθετεί τη λήψη σαν ζωγραφικό πίνακα και αποτυπώνει τη διάθεση αλλά και την πρακτική. Εμάς μας ενδιαφέρουν επιπλέον το βαλιτσάκι του πικ νικ, το κρασί, τα μαχαιροπίρουνα, η μέρα και ο τόπος της λήψης.

cartier_bresson_c

Henri Cartier-Bresson, Κυριακή στις όχθες του Μάρνη, 1938

 

Οι δικές μας φωτογραφίες είναι μάλλον τραβηγμένες από ερασιτέχνες. Δεν έχουν καλλιτεχνικές αξιώσεις. Μας ενδιαφέρουν όμως αρχειακά, σαν μια ελάχιστη ιστορία της εκδρομής, της διατροφής, του υλικού πολιτισμού. Δεν μπορούμε βέβαια από τέσσερις φωτογραφίες (οι οποίες στην περίπτωση μας είναι όλες μάλλον προπολεμικές) να βγάλουμε συμπεράσματα και να φτιάξουμε «τυπολογίες». Εντοπίζουμε όμως ομοιότητες. Οι εκδρομείς καθιστοί κατάχαμα σε ένα κιλίμι, με το φαγητό και τα σύνεργα του απλωμένα σε ένα σεντόνι. Σε τόπο σκιερό, δασωμένο (εμφανίζεται βέβαια κι ένα παρασόλι). Πλεκτά καλάθια, λίγες τομάτες, ψωμί, σταφύλια. Μαζί κι ένα ταψί με την πανταχού παρούσα πίτα ή ένα γιουβέτσι. Παγούρι για νερό, ποτήρια και κρασί και λίγα πιάτα. Η διάθεση μάλλον χαλαρή αν και την εποχή εκείνη ο φακός συνδυάζεται ακόμη με τη σοβαρότητα του βλέμματος.

giannopoulos0001_c

αρχείο Αλκιβιάδη Γιαννόπουλου

 

kk_c

Πρώτη από δεξιά η Ελένη Κατσανίκα, αρχείο Κλείτου Κύρου

 

papadimitriou

Η οικογένεια Βαρέλλα, αρχείο Ρούλας Παπαδημητρίου

 

albani_c

αρχείο Παναγιώτη Αλμπάνη

Επιτρέψτε μας μια προτροπή. Μια μικρή προετοιμασία, διάθεση και παρέα είναι αυτά που απαιτούνται.  Καλές εκδρομές, καλό Πάσχα και καλή Πρωτομαγιά.

Γιώργος Κουμαρίδης